Trzecia Republika Francuska
Troisième République
Trzecia Republika Francuska Troisième République - FlagTrzecia Republika Francuska Troisième République - Herb
( szczegóły ) ( szczegóły )
Motto : Liberté, Egalité, Fraternité
Francja 1939.png
Dane administracyjne
Pełne imię i nazwiskoRepublika Francuska
Oficjalne imięRepublika Francuska
Języki mówioneFrancuski
HymnMarsylia
KapitałParyż  (2.447.957 / 1891 [1] 2.888.110 / 1911 [2]  zamieszk.)
Inne stoliceWersal (1871-1879)
UzależnieniaFrancja Francuskie imperium kolonialne
Polityka
Forma państwaRepublika
Forma rząduRepublika parlamentarna ( de iure )
Republika półprezydencka ( de facto ) [3]
Prezydenci republikiZobacz listę
Przewodniczący RadyZobacz listę
Organy decyzyjneZgromadzenie Narodowe w tym Senat i Izba Deputowanych
Narodzinyde facto 4 września 1870 z rządem tymczasowym Louis-Jules Trochu , oficjalnie 30 stycznia 1875 z prezydentem Patrice de Mac-Mahon
WywołujeFrancuska klęska w wojnie francusko-pruskiej
koniec10 lipca 1940 z Albertem Lebrun
WywołujeFrancuska klęska w kampanii francuskiej 1940
Terytorium i ludność
Basen geograficznyEuropa, Afryka, Azja, Ameryka Południowa, Oceania
Oryginalne terytoriumFrancja
Maksymalne rozszerzenie550 986 km² w latach 1919-1940 [4] .
Populacja38 343 192 w 1891 r. [5] ;
39 601 599 w 1911 r . [6] .
Gospodarka
Walutafrank francuski
Handlować zWielka Brytania , Belgia , Niemcy , Stany Zjednoczone Ameryki itp. w 1895 [7] .
EksportTkaniny wełniane, jedwabne, wino, skóry, "artykuły paryskie" itp. w 1895 [8] ; również bielizna , chemia , samochody w 1911 [9] .
ImportWełna, jedwab, wino, kawa, bawełna, węgiel, skóry, ziarna itp. w 1895 [8] .
Religia i społeczeństwo
Wybitne religiekatolicyzm
religie mniejszościjudaizm
Klasy społeczneburżuazja, szlachta, proletariat.
Republika Francuska 1939.svg
Terytorium III RP w 1939 r.
Ewolucja historyczna
PoprzedzonyFlaga Francji (1794-1815) .svg Drugie Cesarstwo Francuskie
zastąpiony przezWolna Francja Wolna Francja Vichy Francja Administracja wojskowa Francji Administracja wojskowa Belgii i północnej Francji Włoska administracja wojskowa Francji
Vichy Francja 
Niemcy
Niemcy
Włochy
Teraz częśćFlaga Francji (1794-1815, 1830-1958) .svg Francja

Trzecia Republika Francuska (po francusku : Troisième Republique ) to nazwa przyjęta przez państwo republikańskie urodzone we Francji po klęsce pod Sedanem (1 września 1870) podczas wojny francusko-pruskiej . Ta forma rządów, która zastąpiła rządy Drugiego Cesarstwa , przetrwała we Francji prawie siedemdziesiąt lat, aż do niemieckiej inwazji na kraj w 1940 r., kiedy to z kolei została ona zastąpiona przez autorytarny reżim tzw. rządu Vichy .

Polityka wewnętrzna III RP charakteryzowała się bardzo niestabilnymi rządami, co wynikało z podzielonych lub nieznacznie liczebnych większości przez opozycję. Dezorientacja spowodowana poważną klęską i niestabilnością polityczną sprzyjała różnym skandalom finansowym ( Panama , Stavisky itd.) oraz epizodom antysemityzmu , takim jak sprawa Dreyfusa .

Silny nacjonalizm niektórych środowisk wojskowych podsycał także starcia instytucjonalne, które doprowadziły do ​​sytuacji bliskich puczu (jak w przypadku Boulangera czy reperkusji afery Dreyfusa). Nastąpiły jednak szeroko zakrojone reformy społeczne, niektóre o charakterze antyklerykalnym [10] , realizowane przede wszystkim przez lewicę .

Politykę zagraniczną charakteryzował ekspansjonizm kolonialny ( Afryka i Indochiny ), poczucie zemsty na Niemcach ( odwet ) oraz izolacja, która trwała do czasu, gdy Rosja i Wielka Brytania uznały Niemcy za większe zagrożenie niż Francja.

Zaatakowana przez Niemcy w I wojnie światowej III RP przeżyła swój moment największego prestiżu w zwycięstwie w 1918 roku, ale także początek procesu, który doprowadził ją do końca w 1940 roku.

Początki (1870-1871)

Klęska II Cesarstwa z Prusami

Epizod z oblężenia Paryża w wojnie francusko-pruskiej . Z klęski Drugiego Cesarstwa narodziła się III Republika. [11]
Pierwszy parlament III RP (1871) składał się głównie z monarchistów.

Rozpoczęta 19 lipca 1870 wojna francusko-pruska została rozwiązana w ciągu kilku miesięcy klęską Drugiego Cesarstwa Francuskiego .

Wieść o klęsce Sedanu i zdobyciu Napoleona III rozeszła się w Paryżu 3 września 1870 r. Dzień po nieudanej próbie przejęcia władzy przez orleanisty Adolphe Thiersa , wspieranej przez parlament , a po kilku negocjacjach między siłami politycznymi tego samego 4 września powstał w Paryżu rząd Obrony Narodowej, który miał zarządzać końcowymi etapami wojny i próżnią władzy pozostawioną po zdobyciu cesarza. Rząd ten, kierowany przez generała Louisa-Julesa Trochu , obejmował Léona Gambettę (wewnętrzne), Julesa Favre (zagranica), Adolphe Crémieux (sprawiedliwość) iErnest Picard (Finanse). [12]

Armia pruska zakończyła okrążenie Paryża 19 września, kiedy część członków rządu schroniła się już w Tours , a następnie Gambetta opuścił stolicę balonem 7 października. Wobec niemożności przełamania pruskiego okrążenia, po referendum , które umocniło jego władzę w Paryżu, rząd Obrony Narodowej zrezygnował z podpisania rozejmu z wrogiem 28 stycznia 1871 r. Niezadowolony i zdecydowany negocjować z legalnym rządem, pruski premier Otto von Bismarck narzucił Francuzom wybór Zgromadzenia Narodowego. Głosowanie odbyło się 8 lutego, a wynik opowiedział się na korzyść konserwatywnej i monarchicznej prawicy . [13]

Nowy parlament zebrał się w Bordeaux 12 lutego 1871 roku, a pięć dni później wybrał Thiersa „szefa władzy wykonawczej Republiki Francuskiej”. 1 marca Zgromadzenie potwierdziło wstępne warunki pokoju z Prusami 546 głosami przeciwko 107: Francja odstąpiła Alzację i Lotaryngię nowo utworzonemu Cesarstwu Niemieckiemu i zobowiązała się do wypłaty odszkodowania w wysokości 5 miliardów franków. [14]

Gmina

Głęboki kryzys społeczny i polityczny będący skutkiem klęski szybko dał wyraz swoim skutkom. Kiedy 18 marca 1871 r. rząd próbował przejąć kontrolę nad działami na nabrzeżu Montmartre , wybuchły zamieszki i rząd Thiersa , składający się z umiarkowanych republikanów i orleanistów , schronił się w Wersalu . Aby wypełnić polityczną pustkę, w Paryżu wybrano zgromadzenie miejskie złożone z socjalistów , „ Komunę ”, która odbywała sesje przez 54 dni i proponowała walkę z konserwatywnym rządem Wersalu. [15]

Wraz z wkroczeniem armii Thiersa do Paryża 21 maja 1871 r. rozpoczęła się krwawa tygodniowa walka, która zakończyła się klęską socjalistów. Doprowadziło to do kolejnych wyborów 2 lipca i zwycięstwa umiarkowanych reprezentowanych przez zjednoczonych Republikanów.

Formalne narodziny Republiki (1871-1879)

Francja w latach 1871-1919, bez Alzacji i Lotaryngii .

Kraj wciąż zawieszony między pełną republiką a dążeniami do przywrócenia monarchii, 31 sierpnia 1871 r. uchwalono ustawę, która przyznała tytuł prezydenta republiki premierowi Adolphe Thiers . Dzięki uspokajającej polityce zaczął zaciągać pożyczki i dochodzić do zgody na ewakuację Prus z terytorium francuskiego. 13 listopada 1872 wyraźnie opowiadał się za konserwatywną republiką, ale potem poniósł w Paryżu porażkę wyborczą, która skompromitowała jego pozycję, a 24 maja 1873 został obalony w parlamencie 16 głosami, co pozwoliło legitymistowi Patrice de Mac- Mahońzostać drugim prezydentem III RP. [16]

Polityka Mac-Mahona koncentrowała się na porządku moralnym i centralnej roli klas rządzących i Kościoła katolickiego . W listopadzie 1873 r. jego uprawnienia zostały przedłużone na siedem lat, natomiast sukcesy wyborcze republikanów i bonapartystów sprzyjały, dzięki Gambetcie , ugodzie między siłami parlamentarnymi, za którą (choćby tylko jednym głosem) 30 stycznia 1875 r. oficjalnie przyjął urząd Republiki. Od tego momentu uchwalono ustawy konstytucyjne : o Senacie (24 lutego), o organizacji władzy publicznej (25 lutego) oraz o stosunkach między władzami publicznymi (16 lipca). [17]

W następnym roku, w 1876 r., wybory parlamentarne wygrali republikanie, stawiając pozycję Mac-Mahona w kryzysie, zwłaszcza od dnia, w którym 4 maja 1877 r. Gambetta wygłosił przemówienie w Izbie , w którym oskarżył: « Klerykalizm ? Oto wróg!». Mac-Mahon najpierw podjął próby oporu (rozwiązanie Izby Deputowanych ), a następnie, po kolejnym zwycięstwie wyborczym republikanów (październik 1877), ostatecznie zaakceptował parlamentarną interpretację Konstytucji1875 r. Republikanie nadal się umacniali, aw styczniu 1879 r. uzyskali również większość w Senacie. Mac-Mahon, pozbawiony ostatniego punktu sił, zrezygnował 30 dnia tego samego miesiąca i został zastąpiony przez republikanina Julesa Grévy'ego , który 4 lutego mianował Williama Waddingtona szefem rządu. Republika została ostatecznie ustanowiona. [18]

Wielkie reformy (1879-1885)

Instytucje republikańskie zostały potwierdzone w wyborach parlamentarnych z sierpnia-września 1881 r. , które przyniosły duże zwycięstwo zarówno Związku Republikańskiego, jak i lewicy republikańskiej. Również dzięki tym sukcesom prezydent Grévy i jego najbardziej autorytatywny premier Jules Ferry zapoczątkowali szereg ważnych reform. Początkowo tylko symboliczne: powrót sal sejmowych do Paryża (1879), zdobycie Marsylianki jako hymnu narodowego (1880) i 14 lipca jako święto narodowe , amnestia dla skazańców Komuny .
Następnie, w ramach polityki mającej na celu obronę praw człowieka i antyklerykalizm , zatwierdzono wolność zgromadzeń publicznych (1881), wolność prasy (1881) oraz wolność związków zawodowych (1884), podjęto decyzję o wydaleniu. Jezuici i rozproszenie nieautoryzowanych zgromadzeń męskich .
Zainicjowano także reformę szkolną, która oddzieliła nauczanie religii od innych przedmiotów, ustanowiono wstęp wolny (1881) i obowiązek nauki w szkole podstawowej (1882). Usankcjonowano sekularyzację szpitali i przywrócono rozwód (1884). [19]

Kryzys boulangistyczny (1885-1889)

Ikona szkła powiększającego mgx2.svgTen sam temat szczegółowo: Georges Boulanger .

W grudniu 1885 r. prezydent Grévy został ponownie wybrany, aw styczniu, chcąc uwzględnić wzrost liczby radykalnych i skrajnie lewicowych deputowanych, mianował na stanowisko szefa rządu umiarkowanego republikanina Charlesa de Freycineta , a następnie René . Czara . Generał Georges Boulanger wystąpił po obu stronach jako minister wojny.

On, ceniony również przez radykałów za to, że przy okazji strajku górników zadeklarował , że armia nie służy burżuazji , znalazł się w centrum międzynarodowego kryzysu z Niemcami . W rzeczywistości, w kwietniu 1887 roku, po aresztowaniu przez agentów niemieckich na terytorium Francji komisarza policji Pagny-sur-Moselle (wówczas na granicy z Niemcami), Boulanger zaproponował wysłanie ultimatum do Berlina. Rząd rozwiązał sprawę dyplomatycznie, ale sprawiał wrażenie, że Republikanie nigdy nie zdołają dokonać zemsty na Cesarstwie Niemieckim .
Tak więc, aby wyeliminować generała ze sceny politycznej, w maju obalono rząd Czary i zastąpiono go nowym wykonawcą, na którego czele stanął Maurice Rouvier , w którego skład nie wchodził już Boulanger. [20]

Jednak wokół Boulanger narastała nacjonalistyczna gorączka, która w pewnym momencie zdawała się przygniatać instytucje, tuż po tym, jak w grudniu 1887 roku prezydent Grévy został zmuszony do rezygnacji z powodu rodzinnego skandalu. Ani jego następca, Sadi Carnot , nie wydawał się być w stanie lepiej poradzić sobie z sytuacją. Tymczasem, po utracie poparcia zarówno monarchistów, jak i radykałów (marzec 1888), Boulanger został zagrożony procesem za atak na bezpieczeństwo państwa i uciekł do Belgii [21] , gdzie po osądzeniu i skazaniu zaocznie zabije się w 1891 roku .

Skandal nad Kanałem Panamskim (1889-1894)

W dekadzie 1890-1900 republikanie mieli możliwość umocnienia sojuszu z radykałami. Stabilność ta umożliwiła prowadzenie polityki gospodarczej opartej na umacnianiu protekcjonizmu . Jednak w 1892 r. radykałowie porzucili premiera Freycineta oskarżanego o zbytnie bycie blisko katolików, otwierając drogę Loubetowi , który mianowany premierem obiecał odpowiedzieć na ich oczekiwania.

Ale skandal musiał po raz kolejny przetasować karty na boisku. W 1888 r. firma francuska, która borykała się z różnymi i poważnymi trudnościami związanymi z otwarciem Kanału Panamskiego , wykupiła poparcie części posłów, aby uzyskać upoważnienie do udzielenia kredytu obligacyjnego . Nie zapobiegło to jego niepowodzeniu w 1889 roku . W listopadzie 1892 r. dziennikarz Édouard Drumont (1844-1917) i boulangist gazeta La Cocarde rozpoczęli brutalną kampanię przeciwko skorumpowanym deputowanym i rządowi na tle gorącego antysemityzmu .
Skandal ujawnił publiczną zmowę między światem biznesu i polityki, powodując z czasem zmianę pokoleniową klasy politycznej i dojście do władzy Charlesa Dupuy , premiera w kwietniu 1893 roku . Ponadto uzyskana stabilność instytucji republikańskich doprowadziła do myślenia o umiarze w polityce społecznej i pacyfikacji na polu religijnym. [22]

Sprawa Dreyfusa (1894-1902)

Ikona szkła powiększającego mgx2.svgTen sam temat szczegółowo: sprawa Dreyfusa i J'accuse .
Le Petit Journal z 10 lipca 1898 naśmiewa się z chaosu wywołanego aferą Dreyfusa

Antysemityzm , który charakteryzował kampanię dziennikarską przeciwko skorumpowanym deputowanym z Kanału Panamskiego , eksplodował, wzmocniony komponentem nacjonalistycznym i odwetowym , przy okazji tak zwanej Afery Dreyfusa .

15 października 1894 roku pod zarzutem zdrady aresztowano Alfreda Dreyfusa , żydowskiego oficera armii francuskiej pochodzenia alzackiego (a więc ziemi w połowie niemieckiej, a nie francuskiej) . Choć oficer zaprzeczył wszelkim oskarżeniom, został pospiesznie osądzony i skazany 22 grudnia 1894 r. na dożywocie . Prasa antysemicka pochwaliła ten epizod w nacjonalistycznej tonacji. Jednak w marcu 1896 r. pułkownik
Marie-Georges Picquart (1854-1914) odkrył, że dokument, na którym oparto wyrok, był sfałszowany. Pułkownik poinformował przełożonych, którzy zignorowali go z zamiarem obrony wyroku i po zaleceniu milczenia przewieźli go do Tunezji .
Aby uniknąć dalszych posunięć Picquarta, w listopadzie 1896 r. przedstawiono nowe fałszywe dowody przeciwko Dreyfusowi („fałszywemu Henrykowi”), ale w czerwcu następnego roku Picquart zdołał rozpowszechnić wiadomość, że może udowodnić całkowitą niewinność Dreyfusa. Prasa zaczęła wtedy wyjaśniać, że wysocy urzędnicy państwowi wątpią w winę skazanego. [23]

Reperkusje i próba zamachu stanu

Alfred Dreyfus podczas procesu przedstawiony na ilustracji z tamtych czasów

Od tego momentu historia powróciła, by poruszyć Francuzów, którzy byli podzieleni między tych, którzy próbowali bronić prawdy, uważając ją za ważniejszą niż cokolwiek innego, i tych, którzy uważali rację stanu za ważniejszą niż partykularny interes jednostki, nawet jeśli niewinny.
Tymczasem 11 stycznia 1898 r. sąd uniewinnił Ferdynanda Walsina Esterhazy'ego , autora pierwszego fałszerstwa. Pisarz Émile Zola opublikował następnie w gazecie L'Aurore radykalnego republikanina Georgesa Clemenceau słynny artykuł pt .Félix Faure , potępił nieprawidłowości i bezprawność sprawy Dreyfusa .
W odpowiedzi Zola został skazany na wygnanie, co rozpętało plac, podczas gdy gazety L'Aurore i La Petite République Jeana Jaurèsa ustawiły się w obronie Dreyfusa. Przeciwko temu ostatniemu, w antysemickiej kampanii prasowej, zamiast tego doniesiono , że Henri Rochefort pisał w L'Intransigeant , a z tej samej strony to również La Croix ujawnił fałszywe wiadomości o żydowskim spisku mającym na celu zniszczenie Francji przez wszelkie środki., w tym legislacyjne . [24]

Mimo to sytuacja „antydreyfussów” pogorszyła się: 30 sierpnia 1898 r. autor drugiego fałszerstwa Hubert Henry (1846-1898) przyznał się do zbrodni i następnego dnia popełnił samobójstwo. 3 września minister wojny Jacques Marie Eugène Godefroy Cavaignac (1853-1905) podał się do dymisji, podczas gdy naczelne dowództwo nadal odmawiało rewizji procesu Dreyfusa.
Klimat społeczny pogorszył się, a niepokoje osiągnęły punkt kulminacyjny, gdy 23 lutego 1899 r., kilka dni po nagłej śmierci prezydenta Faure'a, nacjonalista Paul Déroulède (1846-1914) usiłował przy wsparciu swoich ugrupowań politycznych wymusić rękę generała i spróbuj zamachu stanu. Akcja, której celem było ustanowienie silnego reżimu, była źle przygotowana i poniosła sromotną porażkę. [25]

W tym momencie stanowisko Dreyfusa zaczęło być korygowane. W tym samym 1899 roku karę dożywotniego więzienia i deportacji skrócono do 10 lat więzienia , ale dopiero w 1906 roku żydowski oficer został całkowicie zrehabilitowany. Bezpośrednimi politycznymi konsekwencjami sprawy Dreyfusa były zjednoczenie lewicy, wzmocnienie radykałów i wznowienie polityki antyklerykalnej.

Radykalna polityka (1902-1909)

Ikona szkła powiększającego mgx2.svgTen sam temat szczegółowo: Oddzielenie Kościoła od państwa .
Émile Combes widziany przez katolicką gazetę Le Pèlerin w dniu 27 lipca 1902 r.

Główną reakcją na sprawę Dreyfusa było ukonstytuowanie się tak zwanego „bloku lewicowego”, który obejmował socjalistów , wśród których coraz bardziej wyróżniał się Jean Jaurès , aż po część umiarkowanych republikanów . Ta wielka grupa polityczna w kwietniu-maju 1902 wygrała wybory, ale spośród 350 zdobytych mandatów ponad dwieście trafiło do radykałów. To doprowadziło obecnego prezydenta Republiki, Émile'a Loubeta , do utworzenia rządu kierowanego przez Émile'a Combesa : agnostyka , masona , radykalnego i antyklerykalnego . [26]

Środki przeciwko Kościołowi nie nadchodziły długo. W czerwcu 1902 r. zamknięto 125 nieautoryzowanych szkół religijnych, w 1903 r. odrzucono wszelkie prośby o zezwolenie, aw 1904 r. zakazano nauczania kongregacji na dziesięć lat . Ponadto 30 lipca 1904 r., po protestach papieża Piusa X , Francja zerwała stosunki dyplomatyczne ze Stolicą Apostolską . [27]

Jednak 18 stycznia 1905 Combes został zmuszony do rezygnacji z powodu zmowy między masonerią a armią. Zastąpił go minister finansów Maurice Rouvier , który, biorąc pod uwagę roszczenia duchowieństwa, miał prawo (lipiec-grudzień 1905) głosujące za wolnością sumienia religijnego , ale które nie przewidywało subsydiów dla żadnego kultu . Ponadto, zgodnie z prawem, majątek kościelny zostałby przekazany stowarzyszeniom kulturalnym, które musiałyby podporządkować się regułom kultu, którego majątkiem zamierzały zarządzać. [28]

Zgodnie z tym prawem Watykan potępił rząd francuski encykliką (11 lutego 1906), w której duchowieństwo odmówiło współpracy. Niektórzy księża zamknęli swoje kościoły , a administracja została zmuszona siłą do inwentaryzacji majątku i przekazania go stowarzyszeniom kulturalnym. Na początku marca w starciach doszło do jednej śmierci na północnym wschodzie, co doprowadziło do dymisji rządu Rouviera. [29]

Jednak w wyborach 1906 r. lewica, a zwłaszcza radykałowie, zdobyli 115 mandatów (na 400 lewicy), odniosła kolejne wielkie zwycięstwo. Georges Clemenceau , republikanin i radykał, utworzył swój rząd 25 października z siedmioma radykałami z dwunastu ministrów, wybierając na ministra wojny Picąuarta, który odkrył fałszywość oskarżeń pod adresem Dreyfusa . Ten rząd, mocno zaangażowany w przeciwdziałanie szeregowi niepokojów społecznych, zdołał mimo wszystko przegłosować finansowanie zachodnich kolei w procesie bankructwa, oprócz obowiązkowego tygodniowego okresu odpoczynku. [30]

Patriotyzm (1909-1914)

Aristide Briand przeniósł francuską politykę od radykalizmu do patriotyzmu .
Prezydent Raymond Poincaré . Jego patriotyzm przyniósł mu głosy prawicy.

Wyczerpany trzyletnimi trudnościami politycznymi rząd Clemenceau upadł w lipcu 1909 roku . Zastąpił go szereg rządów, jedenaście w ciągu pięciu lat, z których czterem przewodniczył Aristide Briand , prawie zawsze obecny jako minister także w pozostałych. Republikano-socjalistyczny Briand był człowiekiem kompromisu w czasach, gdy po walce z duchowieństwem i szlachtą zanikały polityczne odniesienia przeszłości. Socjaliści, którzy wstąpili do Międzynarodówki , przeszli do otwartej opozycji, podczas gdy radykałowie zostali podzieleni na zwolenników socjalistów i zwolenników republikanów. [31]

Zdeterminowany polityk Briand nie wahał się w październiku 1910 r. rozpędzić strajku kolejowego interwencją wojska, w kontekście politycznym charakteryzującym się rosnącym niebezpieczeństwem niemieckim. W rzeczywistości najważniejszym elementem politycznym tego okresu pozostał patriotyzm . Zjawisko to zostało wyrażone przy okazji niejednoznacznego kompromisu francusko-niemieckiego z 1911 r., który położył kres kryzysowi agadirskiemu i który doprowadził do upadku rządu Josepha Caillaux . Patriotyzm był także przyczyną wyborów w styczniu 1913 r. na prezydenta Republiki Raymonda Poincarégo, wciąż republikanin i świecki, ale też zwolennik Francji, co sprawiło, że zdobył głosy prawicy. [32]

Kiedy rząd Brianda upadł w marcu 1913 roku, za nim, po raz pierwszy od 1899 roku, kierował centroprawicowy wykładnik Louis Barthou . Sojusz różnych formacji centrum doprowadził do zatwierdzenia obowiązkowego prawa aresztowania armii trzyletniej. Jednak wraz z wyborami w 1914 r. ta część lewicy, która popierała zarówno trzyletnie prawo, jak i świeckość państwa, okazała się większością. Prezydent Poincaré następnie powierzył 13 czerwca 1914 r. rząd republikano-socjaliście René Vivianiemu , człowiekowi, który stanie przed procesem kryzysu lipcowego i wybuchu I wojny światowej . [33]

Polityka zagraniczna do I wojny światowej

Wraz z porażką w wojnie francusko-pruskiej w latach 1870-1871 Francja utraciła dominację w Europie na rzecz Niemiec. III RP była osłabiona, ale już w 1875 r. nastąpiło ożywienie gospodarcze, które ograniczyło przewagę niemieckiego przemysłu.

Tunezja i Indochiny (1881-1885)

Francuzi spotykają księcia Annam w Hu . W 1884 r. dzisiejszy północno-środkowy Wietnam stał się protektoratem francuskim .

Na korzyść iw konsekwencji tego ożywienia gospodarczego, od 1879 r. Francja zaangażowała się w bezprecedensową akcję ekspansji kolonialnej . Potrzeba placówek handlowych i możliwość udzielania pożyczek były, obok nacjonalizmu, decydującymi argumentami przemawiającymi za polityką kolonialną . [34]

Pierwszym ważnym nabytkiem była Tunezja , przylegająca do Algierii , dawniej kolonia francuska. Korzystając z dobrej wiary deputowanych, którzy wierzyli w działania policyjne, w kwietniu 1881 r. rząd Jules Ferry zajął oficjalnie prowincję osmańską , która jednak uzyskała prawie całkowitą niezależność . 12 maja miejscowy gubernator uznał protektorat Francji Traktatem Bardo . Główną konsekwencją wydarzenia było polityczne zbliżenie Włoch, antagonisty Francji na Morzu Śródziemnym, z Niemcami i Austrią . Co doprowadziło do powstaniaPotrójny sojusz .

Kolejnym kolonialnym przedsięwzięciem Ferry'ego było wznowienie planu podboju imperium Annam w Azji . Te ostatnie obejmowały w przybliżeniu dzisiejszy Wietnam , z wyłączeniem Cochinchiny , dawniej kolonii francuskiej wraz z Kambodżą . Kierując się interesami gospodarczymi, które przewidywały szlak handlowy do południowych Chin , Ferry między grudniem 1883 a czerwcem 1884 r . , podbijając Tonkin , zdołał uczynić Annam protektoratem, tworząc francuskie Indochiny . Niedługo potem, 4 kwietnia 1885 r., nastąpiła militarna reakcja Chinzostała zmuszona do podpisania rezygnacji z Annam. Nawet Wielka Brytania po podbiciu Górnej Birmy zawarła w 1896 r
. porozumienie z Francją w sprawie regionu . [35]

Ekspansja w Afryce i kryzys Fascioda (1881-1899)

Ikona szkła powiększającego mgx2.svgTen sam temat szczegółowo: wojna francusko-hova , francuska Afryka Zachodnia i kryzys fascioda .
Podobny plakat z 1895 roku o podboju Madagaskaru.
Manifest broszury o wyprawie Jean-Baptiste Marchanda , która doprowadziła do kryzysu Fasciody.

Ponownie premier Jules Ferry , aby zabezpieczyć strategiczną bazę na szlaku francuskich Indochin , w latach 1883-1884 wysłał ekspedycję, która zajęła różne punkty na wybrzeżach Madagaskaru .
Dziesięć lat później, 27 października 1894 r., miejscowi arystokraci „Hova” wypowiedzieli świętą wojnę Francji, która miesiąc później odpowiedziała wysłaniem 15-tysięcznej siły ekspedycyjnej. Kontyngent ten, w trudnych warunkach, zdołał 30 września 1895 r. podbić stolicę Antananarywa i uczynić Madagaskar protektoratem . [36]

W tych samych latach, w konkurencji z Wielką Brytanią, Francja stopniowo zajmowała dolinę środkowego biegu rzeki Niger w Afryce Zachodniej , aż dotarła do Timbuktu w 1893 roku . Dziesięć lat wcześniej objął już w posiadanie 600 km linii brzegowej Wybrzeża Kości Słoniowej , którego protektorat został ustanowiony w 1889 roku . Ponownie w Afryce Zachodniej, w styczniu 1894 roku, po dwóch kampaniach wojskowych, podbito Dahomej (obecnie Benin ) w dolnym biegu Nigru, do Nikki dotarto 5 listopada tego samego roku. Poważne napięcie nastało z Wielką Brytanią, która powróciła dopiero 14 czerwca 1898 r.
wraz z podpisaniem konwencji angielsko-francuskiej: Republika zachowała Nikki, ale to Wielka Brytania została uznana za najbogatsze i najludniejsze terytoria. [35] [37]

Jednak do 1880 roku Francja znacznie powiększyła swoje posiadłości w Afryce Zachodniej, które, począwszy od jakiejś kolonii przybrzeżnej, rozszerzyły się w 1899 do jeziora Czad , w sercu kontynentu . [38]

W tym momencie Francuzi mogli połączyć posiadłości na Atlantyku w Afryce z odizolowaną kolonią Dżibuti nad Morzem Czerwonym . To połączenie Zachód-Wschód kontrastowało jednak z podobną inicjatywą, którą Brytyjczycy chcieli podjąć w kierunku południowo - północnym, aby połączyć swoje południowoafrykańskie posiadłości z protektoratem Egiptu . Rezultatem był międzynarodowy kryzys , który wziął swoją nazwę od wioski w Sudanie (Fascioda), gdzie spotkały się dwie potęgi. W 1898 r. bezkompromisowość francuskiego ministra spraw zagranicznych Gabriela Hanotaux
a premiera Wielkiej Brytanii Salisbury doprowadził oba narody na skraj wojny. Jednak Théophile Delcassé , który sam zastąpił Hanotaux w 1898 roku, w końcu poddał się, zmuszając Francję do rezygnacji z roszczeń do dorzecza Nilu .

Koniec izolacji (1896-1906)

Minister Delcassé , protagonista Kordiału Ententy i Kryzysu Tangeru .

Autorem upadku i izolacji Francji w latach po klęsce wojny francusko-pruskiej był w dużej mierze Bismarck . On, w niezgodzie z nowym cesarzem Wilhelmem II , został odsunięty od władzy w marcu 1890 roku . To otworzyło przed III RP nowe możliwości.

Bezpośrednią konsekwencją upadku Bismarcka było nieprzedłużenie umowy kontrubezpieczeniowej między Niemcami a Rosją . Tak więc Francja, korzystając z trudności finansowych Rosji, 18 sierpnia 1892 roku zdołała wydrzeć jej pierwsze antyniemieckie porozumienie wojskowe. Dzięki temu porozumieniu, przekształconemu 4 stycznia 1894 r. w realny sojusz , III RP odniosła pierwszy po 1871 r. sukces dyplomatyczny , przełamując swoją izolację.

Po zbliżeniu francusko-rosyjskim nastąpiła wyraźna poprawa stosunków także między Francją a Włochami (które nadal były częścią Trójprzymierza). Jednak decydujący punkt zwrotny nadszedł z odwiecznym wrogiem: Wielką Brytanią, z którą, po rozwiązaniu ostatnich kwestii kolonialnych, podpisano 8 kwietnia 1904 r. Kordiał Ententy . Francuskim architektem traktatu był minister spraw zagranicznych Rewanżysta Théophile Delcassé .

Kryzysy marokańskie i potrójna ententa (1906-1914)

Ikona szkła powiększającego mgx2.svgTen sam temat w szczegółach: Kryzys w Tangerze , Kryzys w Agadirze i Potrójna Ententa .
Afryka po kryzysie w Agadirze . Na zielono posiadłości Francji.

Entente Cordial przewidział zgodę Wielkiej Brytanii na włączenie Maroka do swojej strefy wpływów . Zgodę, którą wyraziły także Włochy i Hiszpania , ale nie Niemcy, które przy pierwszym nacisku francuskim na sułtanat północnoafrykański opowiedziały się przeciwko. Spowodowało to w 1906 roku, w czasie gdy Rosja była w poważnych tarapatach po klęsce w wojnie rosyjsko-japońskiej , kryzys między Francją a Niemcami: tzw. kryzys tangierski , który został rozwiązany wraz z upadkiem francuskiego rządu Maurycego . . Rouvier. Paryż zgodził się w istocie rozstrzygnąć tę kwestię na międzynarodowej konferencji, a minister spraw zagranicznych Théophile Delcassé , zagorzały zwolennik twardej linii przeciwko Niemcom, został zmuszony do dymisji.

Konferencja w sprawie Maroka , która odbyła się w Algeciras (Hiszpania) w 1906 r., usankcjonowała jednak polityczne zwycięstwo Francji, która zdołała podjąć pewne kroki w kierunku kolonizacji Maroka. Jednak, gdy w 1911 r. , po lokalnym buncie, francuski rząd Ernesta Monisa zajął Fès , Paryż musiał poradzić sobie z nowym kryzysem z Berlinem: kryzysem w Agadirze . W obliczu zejścia Wielkiej Brytanii w teren, tym razem to Niemcy, w zamian za część terytoriów w Afryce Zachodniej , ustąpiły Maroko, które w 1912 stało się francuskim.( Traktat z Fezu ).

Kompromis z Niemcami nie zgadzał się z francuskim ministrem spraw zagranicznych Justinem de Selves (1848-1934) i twardogłowymi zwolennikami armii. Premier Joseph Caillaux zamiast tego zezwolił na negocjacje i w obliczu protestów nacjonalistów musiał zrezygnować. [39]

Drugi kryzys marokański doprowadził do zacieśnienia przyjaźni z Wielką Brytanią, która w międzyczasie, w 1907 r., zawarła porozumienie z Rosją , tworząc, choć w sposób dorozumiany, Potrójną Ententę .

I wojna światowa i Wersal (1914-1919)

Front wojny pozycyjnej w latach 1915-1916 we Francji. Po lewej: Paryż.

Wywołana lipcowym kryzysem po ataku na Sarajewo Francja zmobilizowała swoją armię 2 sierpnia 1914 r . , a 3 sierpnia Niemcy wypowiedziały jej wojnę. 4 kwietnia prezydent Republiki Poincaré w orędziu do Parlamentu oświadczył, że Francja "będzie bohatersko broniona przez wszystkie jej dzieci, których nic nie będzie w stanie złamać w obliczu wroga 'Świętej Unii'". Wyrażenie to
posłuży także do nazwania wielkiej koalicji politycznej, która 26 sierpnia utworzy nową formację rządu Vivianiego , złożoną z większości radykałów i rozszerzoną na socjalistów i republikanów Alexandre Milleranda (Guerra),Aristide Briand (Finanse) i Alexandre Ribot (Sprawiedliwość). Z zespołu zostanie wykluczona tylko katolicka prawica. [40]

Działania wojenne do 1917

Rezerwaty francuskie mijają ciek wodny w drodze do Verdun (1916)

Po fiasku wielkiej niemieckiej ofensywy przewidzianej przez plan Schlieffena i francuskim zwycięstwie w pierwszej bitwie nad Marną , pod koniec 1914 roku rozpoczęła się długa, wyczerpująca i krwawa wojna pozycyjna na froncie zachodnim . Naczelny wódz armii francuski generał Joseph Joffre , przekonany o możliwości odblokowania sytuacji i wyzwolenia terytoriów okupowanych przez Niemców, rozpoczął serię ofensyw między lutym a październikiem 1915 r., które przyniosły bardzo niewielkie rezultaty i spowodowały prawie 350 000 ofiar śmiertelnych tylko między Francuzami. [41] Z dyplomatycznego punktu widzenia nastąpił natomiast w 1915 r. rozwój: obok Ententyw rzeczywistości Włochy wkroczyły na pole i porzuciły Trójprzymierze .

W 1916 r. równowaga wojskowa pozostała stabilna, a niemiecka ofensywa została powstrzymana przez Francuzów pod Verdun dzięki umiejętnościom logistycznym generała Philippe'a Pétaina . Podczas tej wielkiej bitwy (która trwała prawie 10 miesięcy we wszystkich swoich fazach) angielsko-francuska kontrofensywa Sommy (lipiec-listopad) również doprowadziła do słabych wyników, z ogromnymi stratami. Do końca 1916 r. nie osiągnięto zatem żadnych znaczących wyników wojskowych. [42]

Następca Joffre'a, Robert Georges Nivelle , w 1917 zorganizował kolejną ofensywę ( Druga bitwa pod Aisne ), która zakończyła się całkowitym niepowodzeniem i 15 maja został zwolniony ze stanowiska i zastąpiony przez Pétaina. Ta kolejna rzeź doprowadziła do poważnych wypadków w armii francuskiej. Mniej lub bardziej poważne epizody buntu miały miejsce w 66 oddziałach na 110. Represje ze strony dowódców były natychmiastowe, choć z 629 wyroków śmierci tylko 50 jest pewnych egzekucji.

Pétainowi powierzono wtedy zadanie poradzenia sobie z rebeliami. Poprawił zmiany, zadbał o wyżywienie i zaopatrzenie, a przede wszystkim porzucił próby frontalnego przełomu. Pod koniec października 1917 r. wojska francuskie zwyciężyły pod La Malmaison , gdzie Pétain umiejętnie użył czołgów i prawie zrównoważył początkową porażkę Nivellego. [43] Tymczasem Stany Zjednoczone Ameryki przystąpiły do ​​wojny u boku Ententy (kwiecień 1917); choć ich wejście nie zrekompensowało, przynajmniej w pierwszych miesiącach, upadku armii rosyjskiej spowodowanego rewolucją .

Front domu

Na froncie wewnętrznym w 1917 r. obok licznych strajków płacowych rozwinął się nurt pacyfistyczny , którego celem było niejako wynegocjowanie pokoju z Niemcami, ale kilka podjętych prób dyplomatycznych zakończyło się niepowodzeniem. Nowy impuls dla pacyfizmu dała rewolucja rosyjska, na którą socjaliści patrzyli z sympatią . W tym kontekście następowały po sobie niektóre kryzysy rządowe, które ostatecznie doprowadziły do ​​rządu Georges Clemenceau(14 listopada 1917). Nowa egzekutywa została poparta przez prawicę, centrum i centrolewicę. Pierwsze akty rządu dotyczyły działań przeciwko defetyzmowi , natomiast w styczniu 1918 roku były premier Caillaux został aresztowany pod zarzutem służenia interesom wroga. [44]

Zwycięstwo i pokój Wersalu

Ikona szkła powiększającego mgx2.svgTen sam temat szczegółowo: Traktat wersalski .
Moment podpisania pokoju przez delegata niemieckiego (od tyłu) Johannesa Bella (1868-1949) w Wersalu . W centrum, z białymi wąsami, Georges Clemenceau pomiędzy Wilsonem i Lloydem Georgem . [45]

W miarę nasilania się napływu żołnierzy amerykańskich do Europy w pierwszej połowie 1918 r. głównodowodzący generał Ferdinand Foch , w obliczu rozpoczętej w lipcu ofensywy niemieckiej, kontratakował ( Druga bitwa nad Marną ) i odparł wrogie wojska. Od tego momentu alianci, liczący teraz na milion amerykańskich żołnierzy, rozpoczęli powolny, metodyczny i niepowstrzymany marsz w kierunku Niemiec. Do czasu, gdy po rewolucji ludowej , która obaliła reżim Wilhelma II w Berlinie , 11 listopada 1918 r. w pobliżu Compiègne podpisano rozejm .

Konferencja Pokojowa została otwarta 18 stycznia 1919 r. w Wersalu . Clemenceau od czasu do czasu angażował się w dyskusje na temat losu Niemiec ze swoimi sojusznikami: prezydentem USA Wilsonem , premierem Wielkiej Brytanii Lloydem Georgem i premierem Włoch Orlando .

Bez uszczerbku dla powrotu Alzacji i Lotaryngii do Francji, Clemenceau zaproponował ze względów bezpieczeństwa okupację całej Nadrenii , gdzie miałoby powstać jedno lub więcej autonomicznych państw. Po kilku rozmowach osiągnięto kompromis w sprawie okupacji niemieckiego regionu na piętnaście lat. Rezygnując z idei państw nadreńskich, Clemenceau wystąpił o przyłączenie do Francji części Saary , dla której ostatecznie postanowiono utworzyć piętnastoletni protektorat pod egidą Ligi Narodów.. W kwestii wypłaty reparacji wojennych, które miały zostać nałożone na Niemcy, francuski premier był natomiast bezkompromisowy. Traktat pokojowy został podpisany przez Niemców 28 czerwca 1919 r. [46]

Przesunięcie w prawo od osi politycznej (1919-1931)

Strefy okupacyjne wojsk alianckich w Niemczech pod koniec 1923 r. Strefa francuska na niebiesko, Saara na zielono .

16 listopada 1919 r. wybory parlamentarne doprowadziły do ​​powstania parlamentu bez wyraźnej większości, ale z niewielką przewagą prawicy. Z kolei kolejne rządy wchodziły w skład tzw. Bloku Narodowego, koalicji centrum. W polityce wewnętrznej lat 1919-1924 dominował ten fundamentalny kontrast, w którym rządy dzięki poparciu radykałów unikały poparcia prawicy, której świeckie i republikańskie przekonania pozostały niejasne. [47]

Mając na uwadze dwa problemy bezpieczeństwa narodowego wobec Niemiec oraz reparacje wojenne, jakie Niemcy były zobowiązane zapłacić, rządy Bloku Narodowego wahały się, jaką postawę przyjąć. Premier Briand , po zajęciu Düsseldorfu na prawym brzegu Renu w marcu 1921 roku, pod koniec roku wymyślił wynegocjowane rozwiązanie problemu naprawczego, co spowodowało jego upadek. Jego następca, Poincaré , zamiast tego zdecydował się uzyskać odszkodowanie, nakazał okupację niemieckiej strefy przemysłowej Zagłębia Ruhry „jako zastaw” w styczniu 1923 roku.. Akcja wywołała spore zakłopotanie z powodu możliwej agresywnej reakcji ze strony Niemiec. Tak więc, kiedy Poincaré dał się przekonać dawnym sojusznikom o możliwości niemieckiego planu płatności (plan Dawesa ), ulga była ogólna. [48]

Upadek „Kartelu lewicy”

W polityce wewnętrznej, sprzyjającej nowemu systemowi wyborczemu, w maju 1924 r. iluzoryczne zwycięstwo odniósł w obliczu wewnętrznych podziałów tzw. „Kartel Lewicy”. W ten sposób rozpoczął się kolejny okres niestabilności politycznej, kiedy to wybór na prezydenta Republiki Gaston Doumergue (w miejsce lewicowego kandydata Paula Painlevé ) i nominację na premiera Édouarda Herriota , który utworzył rząd złożony z republikanów , radykałów i przez socjalistów . Egzekutyw natychmiast rozpoczął politykę antyklerykalną (zlikwidowanie ambasady francuskiej w Watykanie ), stosowanie prawa z 1901 r. przeciwko zgromadzeniom zakonnym itp.) szeroko sprzeciwianym przez katolików, którzy skupiali się w potężnych stowarzyszeniach. Rząd zakończył się jednak wraz z ujawnieniem przez Bank Francji (10 kwietnia 1925 r.) zaliczek przyznanych Ministerstwu Finansów na kwotę znacznie powyżej przyznanego limitu prawnego.
Następca Herriota, Painlevé , ograniczył antyklerykalne intencje, przyjmując bardziej centrystyczną linię, która nie uniknęła kolejnych rządowych kryzysów związanych z problemami finansowymi. Wreszcie, w obliczu polityki socjalistów, wciąż związanej z rewolucyjnymi aspiracjami, doświadczenie „kartelu lewicy” zakończyło się latem 1926 r., kiedy to ustąpiło miejsca sojuszowi centrum. [49]

„Jedność Narodowa” i rządy centroprawicowe

Propaganda polityczna w Paryżu na wybory w 1928 r.

Były prezydent Republiki Raymond Poincaré w lipcu 1926 r. po raz trzeci przyjął mandat premiera. Jego rząd, zwany „Jednością Narodową”, składał się z republikanów , radykałów, umiarkowanych, a nawet prawicowego przedstawiciela. Głosowany bardzo silną większością spotkał się ze sprzeciwem socjalistów i komunistów .

Najważniejszym problemem, z jakim musiał się zmierzyć i rozwiązać władza wykonawcza, było określenie wartości franka , którego oficjalna cena nie uwzględniała jego deprecjacji w porównaniu z okresem przedwojennym. Przeciwko tym, którzy zamierzali dalej rewaluować walutę , Poincaré, biorąc pod uwagę wzrost cen produktów narodowych, który wówczas wynikłby z tego, gdyby ogłoszono prawo monetarne z 25 czerwca 1928 roku . Operacja, która trwała do 1929 r., zdewaluowała franka o 80% i, choć z pewnymi ograniczeniami, przywróciła jego wymienialność na złoto . [50]

Rząd osłabiony przez wybory w 1928 r. (większość centroprawicowa z 37 niezależnymi) i porzucenie radykałów, którzy nie uznawali się już w nieco antyklerykalnej polityce Poincarégo , ustąpił latem 1929 r. Po kilku innych nieudanych próbach sprawić, by „jedność narodowa” przetrwała, do końca kadencji 1931 r . rządy będą zdominowane przez centroprawicę z André Tardieu i Pierre'em Lavalem . Ta kadra kierownicza pozwoli, w ślad za poprzednimi rządami, na bezinteresowność nauczania, która została sprowadzona do szkół średnich, definitywne przyjęcie w 1930 roku ubezpieczenia społecznego .(na podstawie projektu Poincaré) i niektórych inicjatyw gospodarczych (1931) na rzecz rolnictwa . [51]

Kryzys gospodarczy i społeczny (1932-1935)

Albert Lebrun , w centrum, był głową państwa od 1932 do 1940 roku i był ostatnim prezydentem III RP.

To prawdopodobnie słaba dyfuzja międzynarodowa francuskich firm tłumaczy późne wejście III RP w poważny kryzys gospodarczy, który rozwinął się po „ czarnym wtorku ” 29 października 1929 r. ( data upadku giełdy nowojorskiej ). Depresja była we Francji de facto odczuwalna od początku 1932 r ., a deficyt budżetowy , który z nim wiązał się, odbijał się na nurcie życia politycznego i społecznego. [52]

W tym samym 1932 r. wybory przyniosły wyraźne zwycięstwo lewicy, a prezydent republiki centroprawicy Albert Lebrun zlecił Herriotowi utworzenie nowego rządu, który natychmiast musiał stawić czoła wrogości socjalistów . Do stycznia 1934 r. wszelkie próby stworzenia stabilnego rządu nie powiodły się, podczas gdy powstawały różne masowe organizacje, które kwestionowały nie tylko sposób rządzenia państwem, ale i sam system. [53]

Afera Stawiskiego i zamieszki z 6 lutego 1934 r.

Iskrę protestów wywołał tzw. „afera Stawiskiego” nazwana na cześć założyciela gminy Crédit w Bayonne , Serge'a Alexandre'a Stavisky'ego (1886-1934). On, beneficjent oszustwa polegającego na subskrypcji oprocentowanych obligacji opartych na schemacie Ponziego , nielegalnie przejął do kieszeni dużą sumę i na kilka minut przed aresztowaniem popełnił samobójstwo 8 stycznia 1934 roku. Prasa wyraziła poważne wątpliwości co do samobójstwa, ujawniając niewytłumaczalną pobłażliwość ze strony wymiaru sprawiedliwości, który nigdy nie rozpatrzył skarg złożonych przeciwko Stawiskiemu. Zwrócono również uwagę, że sędzią, który pozostawił Stavisky'ego bez kary, był szwagier Camille Chautemps , premier i radykał.[54]

W społeczeństwie i w kręgach politycznych prawica krzyczała w skandalu i 28 stycznia 1934 Chautemps podał się do dymisji. Prezydent Lebrun natychmiast zastąpił go Édouardem Daladierem , który kazał przenieść paryskiego komisarza, którego sympatia dla organizacji prawicowych była znana, co, zaniepokojone, zwołało dużą demonstrację na 6 lutego w Paryżu. Protest przekształcił się jednak w marsz, na czele którego stanęły elementy Akcji Francuskiej , niebezpiecznie skierowane do siedziby rządu. Tego dnia policja, częściowo wysłana do obrony Izby Deputowanych , została zaatakowana i ostrzelana do demonstrantów. Liczba starć wyniosła 15 zabitych i 1435 rannych. [55]Tego samego 6 lutego Izba nadal udzieliła zaufania rządowi Daladiera, który następnego dnia, być może obawiając się nowych starć, z kolei podał się do dymisji. [56]

Konsekwencje buntu, po nowym okresie niestabilności rządu, polegały na zmianie polityki lewicy. Francuska Partia Komunistyczna w osobie swojego lidera Maurice'a Thoreza postanowiła porzucić politykę frontalnej opozycji i zawrzeć antyfaszystowski sojusz z socjalistami i radykałami (w sąsiednich Włoszech i Niemczech władza była w rękach faszystów i nazistów ). ) . 14 lipca 1935 r. ogromna procesja półmilionowa ludzi (w której uczestniczyli także Daladier i Thorez), reprezentująca wszystkie dusze lewicy, paradował w Paryżu, otwierając nową fazę, która miała doprowadzić do powstania „ Frontu Ludowego ”. [57]

Zwycięstwo zjednoczonej lewicy (1936-1937)

Ikona szkła powiększającego mgx2.svgTen sam temat szczegółowo: Front Ludowy (Francja) .
Skład Izby Poselskiej po wyborach 1936 r.

Wielkie zwycięstwo Frontu Ludowego w wyborach do Izby Poselskiej w maju 1936 r. poprzedziła fala strajków, które prawicowa prasa zinterpretowała jako formę sowietyzacji kraju. [58]

6 czerwca 1936 r. prezydent Republiki Lebrun wezwał socjalistę Léona Bluma do utworzenia nowego rządu złożonego z socjalistów (finanse, gospodarka, rolnictwo, sprawy wewnętrzne) i radykałów (wojna, lotnictwo, sprawy zagraniczne). Egzekutywa natychmiast stanął w obliczu zagrożenia strajkami w roli arbitra (po raz pierwszy w historii Rzeczypospolitej) pozwalających na porozumienie między firmami a związkami zawodowymi . [59]

Reformy podjęte przez większość rozpoczęły się od ustawy wprowadzającej 15 dni corocznego płatnego urlopu (11 czerwca 1936) oraz od ustawy, która ograniczała czas pracy do 40 tygodniowo (12 czerwca). Kontynuowali pracę z Bankiem Francji, którego radę akcjonariuszy zastąpiła rada osobistości wyznaczonych przez państwo (24 lipca); wraz z utworzeniem organu określającego cenę pszenicy ; oraz wraz z nacjonalizacją przemysłu wojennego . [60]

Od września jednak pojawiły się liczne trudności w zarządzaniu gospodarką, do których dołączyła intensyfikacja walki politycznej, której towarzyszyła bardzo gwałtowna kampania prasowa prawicy. W sierpniu 1936 roku minister spraw wewnętrznych Roger Salengro (1890-1936) został oskarżony o dezercję z Wielkiej Wojny i choć uniewinniony, 17 listopada popełnił samobójstwo. [61]

W przypadku dwóch ważnych problemów koalicja śmiertelnie osłabła: zachowanie, które należy wdrożyć w obliczu hiszpańskiej wojny domowej i utrzymanie porządku. Co do pierwszego problemu, aby nie zaszkodzić stosunkom z Wielką Brytanią, która zdecydowała się nie interweniować, rząd francuski zdecydował się również 2 sierpnia 1936 roku na prowadzenie polityki nieingerencji, wzbudzając gniew komunistów , którzy chcieli otwarcie pomagać Frontowi Popularny hiszpański . Po drugie, radykałowie, których bazę wyborczą stanowiła klasa średnia, mieli trudności z podążaniem drogą polityczną z komunistami. Wiosną 1937 radykalny Daladierpopierał powrót do porządku i wznowienie produkcji, rozpoczynając w czerwcu tego samego roku upadek rządu Bluma. [62]

Kryzys i II wojna światowa (1938-1940)

Kryzys międzynarodowy

Daladier , odszedł z Hitlerem 29 września 1938 w Monachium
Daladier opuszcza Monachium 30 września 1938 r.

Po politycznym impasie i ulotnych doświadczeniach drugiego rządu Bluma , Daladier zdołał 10 kwietnia 1938 r. sformować egzekutywę zdominowaną przez radykałów, ale obejmującą zarówno niezależnych socjalistów, jak i centroprawicę. Zdecydowaną większością głosów Daladier wziął pod koniec września udział w międzynarodowej konferencji w Monachium , która położyła kres poważnemu kryzysowi politycznemu między Niemcami a Czechosłowacją . W przeciwieństwie do swojego brytyjskiego kolegi Chamberlaina Daladier postrzegał sukces konferencji jako zwykłe „odroczenie” wojny. Z drugiej strony, wyniki z Monachium zostały przyjęte z wielką satysfakcją zarówno przez prasę, jak i Parlament, który 4 października ratyfikował porozumienie1938 z 535 głosami przeciw 75 (w tym 73 komuniści). 15 marca następnego roku, z naruszeniem paktów, Hitler zajmie Czechosłowację. [63]

Tymczasem na froncie wewnętrznym Daladier, wykorzystując zerwanie z komunistami , dążył do liberalnej restauracji . 13 listopada 1938 r. zmieniono ustawę 40-godzinną, umożliwiając 48-godzinny tydzień pracy.
Jednak to polityka zagraniczna podtrzymywała zainteresowanie Francji. Po zajęciu Czechosłowacji przez Niemców, 18 marca 1939 r. Francja i Wielka Brytania stanęły po stronie w obronie Polski , Rumunii i Grecji , a Daladier uzyskał od Sejmu upoważnienie do podjęcia wszelkich środków niezbędnych dla obrony kraju dekretem prawo. [64]

Początek wojny

Ikona szkła powiększającego mgx2.svgTen sam temat szczegółowo: Fake War .

Po rozpoczęciu skomplikowanych negocjacji o sojusz ze Związkiem Radzieckim , ten ostatni 23 sierpnia 1939 r. opowiedział się za porozumieniem z Niemcami o rozbiorze Polski . 1 września rozpoczęła się niemiecka inwazja na Polskę , dwa dni później Francja przystąpiła do wojny z Niemcami.

13 września Daladier objął także stanowisko ministra spraw zagranicznych, choć skład polityczny rządu nie uległ zmianie z powodu odmowy przyłączenia się socjalistów . „Święta Unia”, która została utworzona podczas I wojny światowej , nie doszła do skutku, a Daladier nie był w stanie nadać precyzyjnego kierunku strukturze rządowej; zachęcony w tym przez francuską doktrynę wojskową, która miała głównie charakter defensywny. [65]

Podczas tej fazy oczekiwania, zwanej „ dziwną wojną ” lub „fałszywą wojną”, życie polityczne zostało zdominowane przez ofensywę przeciwko Partii Komunistycznej, która została rozwiązana 26 września 1939 r., aby zapobiec wszelkim działaniom sympatycznych elementów Umowa rosyjska Niemiecka .
Jednocześnie niektóre osobistości polityczne opowiedziały się za kompromisowym pokojem lub, jak Pierre Laval , za zbliżeniem z Włochami (sprzymierzeńcem Niemiec, ale jeszcze nie w stanie wojny). Odwrotnie, większość parlamentu chciała bardziej aktywnej wojny i Daladier zrezygnował, zastąpiony przez centroprawicowego przedstawiciela Paula Reynauda . Ten, 28 marca1940 podpisał z Wielką Brytanią porozumienie wykluczające jakąkolwiek hipotezę o odrębnym pokoju z Niemcami i zobowiązał się do wyprawy na Narwik w Norwegii , która okaże się porażką dopiero w dniach upadku armii francuskiej w kraju . . [66]

Inwazja nazistów

Manewry armii angielsko-francuskiej (na niebiesko) i niemieckiej (czerwone linie przerywane) podczas kampanii francuskiej

O świcie 10 maja 1940 r . Niemcy przejęli inicjatywę i zaatakowali Belgię i Holandię manewrem obejścia linii obronnej na granicy francuskiej, podobnej do tej z 1914 roku . Francja, aby zapobiec inwazji na swoje terytorium, sprowadziła armię do Belgii, gdzie 14 maja ledwo była w stanie powstrzymać niemieckie natarcie. To była pułapka. Realizując tzw. plan Mansteina , zwany również planem Sichelschnitta ("Sierp sierpowy"), niemieckie siły pancerne przebijały się dalej na południe do uważanego przez Francuzów za nieprzekraczalny las Ardenów i 15 majaprzebili się na linii Mozy . W podobnym do półksiężyca manewrze ze wschodu na zachód Niemcy z Ardenów dotarli do kanału La Manche w dniu 20 maja, dzieląc armię wroga na dwie części. 28 dnia okrążenie armii angielsko-francuskiej w Belgii zostało zakończone.

Naczelny dowódca armii Maxime Weygand zdołał stworzyć linię obronną z pozostałymi siłami we Francji, która została przełamana nad Sommą 5 czerwca i dalej na wschód, nad Aisne , 9 czerwca. Pięć dni później całkowicie rozwiązali resztki armii francuskiej, Niemcy zdobyli Paryż. tymczasem 10 czerwca również Włochy wypowiedziały wojnę Francji.

Koniec III RP

Ikona szkła powiększającego mgx2.svgTen sam temat szczegółowo: Drugi rozejm Compiègne'a .
Hitler w Paryżu. Wraz z klęską Francuzów w 1940 roku zakończyła się historia III RP.

Francuskie siły polityczne, niezdecydowane, jak poradzić sobie z katastrofą, opowiedziały się za wnioskiem o zawieszenie broni. Reynaud zrezygnował, a prezydent Lebrun zastąpił go 16 czerwca 1940 r. marszałkiem Pétainem : kapitulacja została podpisana 22 czerwca . Generał Charles de Gaulle nie zdołał zapewnić odwrotu w Afryce Północnej, mimo że był wspierany przez brytyjskiego premiera Churchilla . Został pobity przez Pétaina i Weyganda, którzy twierdzili, że nie mogą pozostawić Francuzów na pastwę wroga bez żadnej gwarancji politycznej; co ich zdaniem mogło doprowadzić do chaosu, a nawet do „ sowietyzacji ” kraju.[67]

Rząd Vichy

Północnoatlantycki obszar Francji okupowany przez Niemców i południowy, rządzony przez Vichy

Zawieszenie broni rozbroiło Francję, która musiała zdemobilizować armię i zobaczyć jej terytorium częściowo zajęte przez wojska niemieckie. Traktat kapitulacji podzielił Francję na dwie części: północną, zwaną Zone occupée , okupowaną przez armię niemiecką, oraz południową, zwaną Zone libre , administrowaną przez nowonarodzony rząd wraz z koloniami afrykańskimi .

Zaraz potem nastąpił dramatyczny zerwanie z Wielką Brytanią, która w obawie przed dołączeniem francuskiej floty śródziemnomorskiej do niemieckiej, 3 lipca 1940 r. zbombardowała jednostki francuskie przez Royal Navy w Mers-el-Kébir w Algierii ( operacja Katapulta ). Akcja spowodowała zatopienie trzech pancerników i innych mniejszych jednostek oraz śmierć 1300 Francuzów.

W międzyczasie Pétain mianował Lavala wiceprzewodniczącym Rady . Na wniosek tego ostatniego, po przeniesieniu rządu do uzdrowiska Vichy , 10 lipca w zjednoczonych izbach około 700 parlamentarzystów z 932 (wielu zaginęło lub zostało zdelegalizowanych jako komuniści) głosowało nad projektem reformy konstytucyjnej co przeniosłoby również uprawnienia głowy państwa na Petaina. Posłów opowiedziało się za 569, 20 wstrzymało się od głosu, a 80 przeciw (w tym Léon Blum ). Bardziej niż strach większość parlamentarzystów uległa lękowi przed unieważnieniem rozejmu i głębokim poczuciu winy za popełnione błędy. Skończyła się III RP, narodził się rząd Vichy. [68]

Instytucje

Republika została proklamowana 4 września 1870 r. , ale trzeba było poczekać do uchwalenia przez Zgromadzenie Narodowe 30 stycznia 1875 r. proklamacji Republiki i 24 lutego 1875 r., aby mieć konstytucję , a zatem sformalizowanie nowej formy instytucjonalnej w stosunku do Drugiego Cesarstwa . Parlament lub Zgromadzenie Narodowe składały się z dwóch izb , które spotykały się wspólnie raz w roku. [69]

Izba wyższa , Senat , składała się z 300 członków w wieku co najmniej 40 lat. Senatorowie sprawowali urząd przez dziewięć lat i byli wybierani przez specjalne komisje departamentów i kolonii . Izba niższa , czyli Izba Poselska, składała się z 584 członków (1 deputowany na każde 70 000 mieszkańców) wybieranych według okręgów na cztery lata w wyborach bezpośrednich i powszechnych . Nikt nie mógł zostać wybrany na posłagdyby nie dopełnił obowiązków czynnej służby wojskowej. Wszyscy mężczyźni w wieku co najmniej 21 lat byli wyborcami, a wszyscy mężczyźni w wieku co najmniej 25 lat mogli być wybierani na posła. Prezydent RP został wybrany przez Zgromadzenie Narodowe zebrane w izbach połączonych bezwzględną większością głosów i sprawował urząd przez siedem lat. [69]

Notatka

  1. ^ Oficjalna populacja Paryża, z Almanach de Gotha 1897 , Justus Perthes, Gotha, 1896, s.883.
  2. ^ Oficjalna populacja Paryża, z Almanach de Gotha 1913 , Justus Perthes, Gotha, 1912, s.871.
  3. ^ Choć jeden z ministrów nosił początkowo półoficjalny tytuł wiceprezesa Rady Ministrów , a od 1876 r . prezesa Rady Ministrów , to faktycznie był Prezydentem Rzeczypospolitej, który przewodniczył radom ministrów i kierował rządem. Nie możemy jednak mówić o prawdziwym półprezydenckim , ponieważ głowę państwa wybierał parlament, a nie naród.
  4. ^ Powierzchnia metropolitalnej Francji, z Universal Geography , UTET, Turyn, 1940, t. II, tom I, s. 288.
  5. ^ Oficjalna populacja Francji metropolitalnej, z Almanach de Gotha 1897 , Justus Perthes, Gotha, 1896, s. 881.
  6. ^ Oficjalna populacja metropolitalnej Francji, z Almanach de Gotha 1913 , Justus Perthes, Gotha, 1912, s. 871.
  7. ^ W kolejności obrotów (import plus eksport). Od: Almanach de Gotha 1897 , Justus Perthes, Gotha, 1896, s. 888.
  8. ^ a b W kolejności od ważności. Od: Almanach de Gotha 1897 , Justus Perthes, Gotha, 1896, s. 889.
  9. ^ Almanach de Gotha 1913 , Justus Perthes, Gotha, 1912, s. 875.
  10. ^ Philip Nord, The Republican Moment (Cambridge, MA, 1995), rozdziały 1, 4 i 5.
  11. ^ Bitwa pod Buzenval , obraz Alphonse-Marie-Adolphe de Neuville (1836-1885).
  12. ^ Barjot , s. 341-342 .
  13. ^ Barjot , s. 343-345 .
  14. ^ Barjot , s. 346 .
  15. ^ Barjot , s. 348-349 .
  16. ^ Barjot , s. 351-355 .
  17. ^ Barjot , s. 355-357 .
  18. ^ Barjot , s. 359-362 .
  19. ^ Barjot , s. 368-371 .
  20. ^ Barjot , s. 374-375 .
  21. ^ Barjot , s. 376-378 .
  22. ^ Barjot , s. 387-389 .
  23. ^ Barjot , s. 390-393 .
  24. ^ Barjot , s. 393-394 .
  25. ^ Barjot , s. 394-395 .
  26. ^ Barjot , s. 396,399-401 .
  27. ^ Barjot , s. 401-402 .
  28. ^ Barjot , s. 402-403 .
  29. ^ Barjot , s. 403-404 .
  30. ^ Barjot , s. 406 .
  31. ^ Barjot , s. 406-408 .
  32. ^ Barjot , s. 409-410 .
  33. ^ Barjot , s. 410-411 .
  34. ^ Barjot , s. 442 .
  35. ^ ab Barjot , s. 446-447 .
  36. ^ Barjot , s. 449 .
  37. ^ Wesseling , s. 288-289,296,299 .
  38. ^ Wesseling , s. 248 .
  39. ^ Barjot , s. 410, 440 .
  40. ^ Sirinelli , s. 12 .
  41. ^ Sirinelli , s. 18, 22 .
  42. ^ Sirinelli , s. 23-24 .
  43. ^ Sirinelli , s. 24-27 .
  44. ^ Sirinelli , s. 27-30 .
  45. ^ Obraz Williama Orpena (1878-1931).
  46. ^ Sirinelli , s. 35-36 .
  47. ^ Sirinelli , s. 47, 49-52 .
  48. ^ Sirinelli , s. 53-54 .
  49. ^ Sirinelli , s. 55-61 .
  50. ^ Sirinelli , s. 62-63 .
  51. ^ Sirinelli , s. 64-68 .
  52. ^ Sirinelli , s. 79-80, 86 .
  53. ^ Sirinelli , s. 87-88 .
  54. ^ Sirinelli , s. 96 .
  55. ^ Tekst Sirinelli, Vandenbussche, Vavasseur-Desperriers, Historia Francji w XX wieku , Bolonia, 2003, na s. 98 raportów: „Znaczenie zamieszek z 6 lutego nie jest do końca jasne. Pozornie niezorganizowany charakter różnych inicjatyw wydaje się wykluczać hipotezę zorganizowanego spisku mającego na celu obalenie reżimu [...] Byłby to wówczas manewr polityczny, mający na celu uzyskanie, poprzez nacisk placu, dymisji premiera. Minister i powstanie nowej większości parlamentarnej ». Jednak Peppino Ortoleva , Marco Revelli , Współczesność. XX wiek i obecny świat, Mediolan, Bruno Mondadori, 2011, s. 334-335 piszą: W Paryżu 6 lutego [...] wielka procesja przeszła ulicami w kierunku gmachu rządu z deklarowanym celem położenia kresu parlamentarnemu reżimowi. Na jej czele stanęli liderzy Akcji Francuskiej , której celem było wywołanie powstańczego klimatu i stworzenie warunków do prawdziwego zamachu stanu .
  56. ^ Sirinelli , s. 96-99 .
  57. ^ Sirinelli , s. 101-104 .
  58. ^ Sirinelli , s. 105-108 .
  59. ^ Sirinelli , s. 108-110 .
  60. ^ Sirinelli , s. 110-112 .
  61. ^ Sirinelli , s. 114, 118 .
  62. ^ Sirinelli , s. 119-120 .
  63. ^ Sirinelli , s. 122-123, 128 .
  64. ^ Sirinelli , s. 123, 128-129 .
  65. ^ Sirinelli , s. 133-134 .
  66. ^ Sirinelli , s. 136-137 .
  67. ^ Sirinelli , s. 142-143 .
  68. ^ Sirinelli , s. 146-148 .
  69. ^ a b Almanach de Gotha 1897 , Justus Perthes, Gotha, 1896, s. 853.

Bibliografia

  • Dominique Barjot, Jeann-Pierre Chaline, André Encravé, Historia Francji w XIX wieku , Bolonia, Il Mulino, 2003, ISBN  88-15-09396-6 . Wydanie oryginalne (w języku francuskim): La France au XIX siècle 1814-1914 , Paryż, 2001.
  • Jean François Sirinelli, Robert Vandenbussche, Jean Vavasseur-Desperriers, Historia Francji w XX wieku , Bolonia, Il Mulino, 2003, ISBN  88-15-08849-0 . Wydanie oryginalne (w języku francuskim): La France de 1914 à nos jours , Paryż, 2000.
  • Henri Wesseling, Podział Afryki 1880-1914 , Mediolan, Corbaccio, 2001, ISBN  88-7972-380-4 . Wydanie oryginalne (w języku niderlandzkim): Verdeel en heers. De deling van Africa, 1880-1914 , Amsterdam, 1991.
  • Matteo Lamacchia , Cezar przeciwko Bogu: rozdział państwa i Kościoła we Francji w czasach radykalnych ministerstw III RP. Przyczynek do świadomego krytycznego rewizjonizmu , w „Nova Historica”, rok 16, nr 63, 2017, Casa Editrice Pagine, s. 85-134 , ISSN 1972-0467 ( WC  ACNP ) .

Powiązane przedmioty

Inne projekty

Inne projekty

Zewnętrzne linki