Bresciano
Bresà
Używany wWłochy Włochy
RegionyProwincja Brescia
Głośniki
Całkowity~ 900 000
KlasyfikacjaNie w pierwszej setce
Taksonomia
FilogenezaIndoeuropejski
 Italic Zachodni włosko-zachodni Romans Gallo
  Iberyjski Gallo Roman Roman Gallo Włoski Lombard Lombard Wschodni Brescia
   
    
     
      
       
        
         
          
Oficjalny statut
Oficer w-
Regulowany przezbrak oficjalnego rozporządzenia
Kody klasyfikacyjne
ISO 639-2roa
ISO 639-3lmo( PL )
Fragment w języku
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka , art. 1
Töcc i òm i nass liber oraz precìs en godność i diricc. I-è dutàcc de risú e de consiensa ei gh'ha de agì, giü con l'otèr, en spirit de fratelansa.
Mapa dialekty Lombardii.svg

Szczegółowe rozmieszczenie geograficzne dialektów lombardzkich. Legenda: L01 - zachodni Lombard ; L02 - Lombard wschodni ; L03 - południowy Lombard; L04 - Lombard alpejski

Dialekt brescia (wymawiany lokalnie [breˈsa] lub [breˈha] , powszechnie pisany bressan lub bresà ) jest, wraz z Bergamo i Cremasco , dialektami sąsiednich obszarów prowincji Cremona i Mantua, idiomem grupy wschodniej języka lombardzkiego , należącego do linii rodowej Gallo-Italic . Brescia jest używana w różnych odmianach na terytorium prowincji Brescia , w północno-zachodniej części prowincji Mantua ( Castiglione delle Stiviere , Solferino ,Medole , Castel Goffredo , Casalmoro , Asola ), w południowo-zachodniej części prowincji Trento , w dolinie Chiese , dolinach Giudicarie i Rendena [1] .

Główne cechy

( dialekt Brescia )

„Noter de Brèsa som i pö bei!”

( IT )

"My z Brescii jesteśmy najpiękniejsi!"

( Nieznany )
Przykład dialektu Brescia na znaku drogowym w Gombio ( Polaveno )

Większość leksykonu Brescii ma korzenie łacińskie , dokładnie tak jak w języku włoskim : w rzeczywistości dialekty lombardzkie narodziły się z wulgarnej łaciny używanej na tych terytoriach zamieszkałych w czasach kolonizacji rzymskiej przez populacje różnych rodów. W szczególności obszar Brescii był siedzibą Galów Cenomanów , którzy osiedlali się z kolei nakładając się na wcześniej istniejące populacje, prawdopodobnie o rodowodzie podobnym do Ligurów i Euganejczyków w dolinach oraz przez ludność pochodzenia etruskiego na równinach.

Później obszar Brescii został najechany przez Longobardów , germańską ludność pochodzącą z południowej Skandynawii [2] [3] , którzy pozostawili liczne ślady w leksykonie.

W późniejszej ewolucji język brescia zaakceptował terminy pochodzące z innych języków, takich jak głównie włoski , który jest obecnie znany i używany przez całą populację Brescii i z którego pochodzą prawie wszystkie neologizmy, ale także francuski (na przykład : söför da szofer , kierowca samochodu) oraz w ostatnim czasie angielski (np. fóbal piłkarski , piłka nożna , mecz piłki nożnej; komputer komputerowy , kalkulator elektroniczny itp.).

Dialekt Brescii, podobnie jak większość dialektów włoskich i włoskich języków mniejszości regionalnych, jeszcze sześćdziesiąt lat temu był językiem codziennym i znanym wszystkim w prowincji Brescia , ponieważ niewiele osób znało poprawny włoski. Zwłaszcza na prowincji, gdzie do lat sześćdziesiątych70% gospodarki obracało się wokół rolnictwa i hodowli, Brescia była jedynym znanym językiem. Dziś, choć pozostaje w dużej mierze obok szerokiej znajomości języka włoskiego, straciła tę ogromną różnorodność słów, wyraźnie różniących się od włoskiego, co, zwłaszcza w dziedzinie rolnictwa, umożliwiało klasyfikację każdego narzędzia. Przestarzałe słowa, w szczególności dotyczące rolnictwa, można teraz usłyszeć tylko od osób w podeszłym wieku. Wśród młodszych pokoleń używany jest dialekt silnie skażony włoskim.

Obszar dyfuzji

Rozmieszczenie Brescii jest z dobrym przybliżeniem porównywalnym z granicami prowincji. Ponieważ prowincja Brescia jest bardzo rozległa, również odmiany dialektalne są liczne i podlegają wpływom języków używanych w sąsiednich prowincjach. Na obszarze zachodnim silnie naruszony jest sąsiedni i pokrewny dialekt Bergamo . W dialektach dolnego (płaska ziemia na południe od miasta) można rozpoznać wpływy Cremonese i Mantuan , chociaż to właśnie dialekty górnej Cremonese i górnej Mantuibyć pod wpływem dialektu Brescia. Poszczególne fleksje, żargony, powiedzenia i metody ekspresyjne można rozpoznać już przechodząc przez różne gminy, takie jak Manerbio , Leno , Bagnolo Mella , Ghedi , Verolavecchia , Quinzano d'Oglio i Orzinuovi , w których pewne słowa lub wyrażenia wspólne dla Brescii dialekty są często przekształcane i tworzone własnymi; na przykład gnaro / matèl, sòc / s-cèpol, fasöl / mantilì i tak dalej.

Klasyfikacja

Brescia należy do grupy języków romańskich, aw szczególności będąc dialektem lombardzkim, należy do rodu galijsko-włoskiego. W dialektach lombardzkich Brescia znajduje się wraz z dialektami Bergamo , Cremasco , Soresinese i dialektami górnej części Mantui , wśród dialektów wschodniolombardzkich .

Warianty

Warianty dialektu Brescia są bardzo liczne. W niektórych przypadkach są to proste wariacje wymowy, ale niektóre mówione, jak Lumezzanese , dialekty Valle Camonica i Garda , wykazują bardzo wyraźne różnice, do tego stopnia, że ​​znacznie zmniejszają wzajemną zrozumiałość. Oprócz tych już wymienionych, inne ważne odmiany dialektu Brescia można znaleźć na obszarach Dolnej Brescii , Franciacorta , Alto Mantovano i Monte Isola (jezioro Iseo).

Fonologia

Poniższe notatki są zasadniczo oparte na odmianie używanej w obszarze miejskim Brescii. Ogólne zasady obowiązują również w przypadku innych odmian obszaru Brescia, chociaż lokalne różnice mogą być również znaczne.

Dialekt Brescii ma 9 samogłosek i 20 spółgłosek .

Spółgłoski

  dwuwargowy labiodentalny dentystyczny pęcherzykowy postalveolar palatalny welon welon wargowy
okluzyjny pb     t d     kg  
nosowy m     n        
wibrujący       r        
frykatywny   f v   s z (ʃ)        
zwartoszczelinowy         ʧ  ʤ      
przybliżony           j   w
boczny       L   ʎ    
  • Spółgłoski dźwięczne / b / , / d / , / g / , / v / , / z / , / ʤ / nigdy nie znajdują się na końcu słowa.
  • Fonem / ʧ / wymawia się [j], jeśli poprzedza spółgłoskę. To nigdy nie zdarza się w obrębie tego samego słowa, ponieważ sekwencja spółgłosek / ʧ / + nie istnieje w Brescii. I odwrotnie, dzieje się tak, gdy fonem / ʧ / znajduje się na końcowej pozycji słowa poprzedzającego słowo rozpoczynające się spółgłoską. Na przykład:
i è nacc w Bèrghem - [iɛnaʧaˈbɛrgɛm] = pojechali do Bergamo
i è nacc vìa - [iɛnajˈvja] = ich nie ma
  • Podniebienie boczne / ʎ / pojawia się tylko w słowie englià / enˈʎa / (co można przetłumaczyć na włoski jako di là ) oraz w czasowniku sbaglià i ich odpowiednich formach sprzężonych. Przykład:
va 'nglià a éder - / venʎaaˈedɛr / = idź tam, aby zobaczyć
sbàgliet mìa - / ˈsbaʎet ˈmia / = nie myl się
  • Dźwięki /j/ i /w/ to fonemy półspółgłoskowe, pierwszy podniebienny i drugi wargowo- miedlinowy ( koartykulacja ). Są to fonemy inne niż samogłoski /i/ , /u/ . Minimalne pary pokazane w poniższym przykładzie podkreślają tę sytuację:
/ kwat / = ile
/ kuˈat / = wykluły się
/ pjat / = mieszkanie
/ piˈat / = ugryzienie
  • Lokalnie dźwięk [s] zastępuje się dźwiękiem [h] . Dzieje się tak głównie w dialektach Val Trompia, środkowej i dolnej Valle Camonica oraz w Franciacorta. Na tych terenach Brescia wymawia się [ˈbrɛhɔ] zamiast [ˈbrɛsɔ] .
W rzeczywistości nawet w obszarach, w których zjawisko to jest regułą, istnieją pewne interesujące wyjątki, o których należy pamiętać. Słowa takie jak grasie (it. Dzięki) nigdy nie są wymawiane * [ˈgrahje] . Najpopularniejszą wymową w ostatnich pokoleniach jest [ˈgrasje], ale u starszych osób często słyszy się ją [ˈgrahʧe] .
Inne przykłady tego aspektu:
licensià (odrzucić) → [liʧenˈsja] / [lehenˈʧa]
cristià (chrześcijanin) → [crisˈtja] / [crihˈʧa]
pasiù (pasja) → [paˈsju] / [pahˈʧu] .
  • Fonem / ʃ / , chociaż używany w coraz większej liczbie słów, nie jest prawdziwym dźwiękiem i służy głównie do zapożyczeń z języka włoskiego. Na przykład:
szach / ʃiˈa / = na nartach

Asymilacja

Asymilacja na granicy słów jest powszechnym zjawiskiem w Brescii. Asymilacja może być całkowita lub częściowa.

Pełna asymilacja następuje, gdy stykają się dwa okluzyjne dźwięki. W tym przypadku pierwszy dźwięk jest całkowicie pochłaniany przez drugi, a powstały dźwięk ma wszystkie cechy drugiej spółgłoski z wyjątkiem tego, że czas trwania połączenia jest wydłużony. Na przykład:

el g'ha tłuszcz pala [ɛlgafaˈpːala]
l'è tròp calt [ˌlɛtrɔˈkːalt]
el gat bianc [ɛlgaˈbːjaŋk]

To samo zjawisko występuje, gdy spółgłoska okluzyjna poprzedza spółgłoskę nosową lub płynną. Na przykład:

en gat négher [ɛŋgaˈnːegɛr]
l'è tròp mis [ˌlɛtrɔˈmːis]
Znam ché strac mórt [soˌkestraˈmːort]

Pełna asymilacja występuje również wtedy, gdy spółgłoska zwarciowa poprzedza spółgłoskę szczelinową. Na przykład:

l'è nit vért [ˌlɛniˈvːert]

Kiedy sekwencja okluzyjna nosa wchodzi w kontakt z inną okluzyjną spółgłoską lub szczeliną, pierwsza okluzyjna sekwencja opada całkowicie, a nos ulega częściowej asymilacji. W takim przypadku nie następuje wydłużenie złącza. Na przykład:

el ga 'l sanc blö [ɛlˌgalsamˈblø]
l'è lonc fes [ˌlɛloɱˈfes]

Ale kiedy okluzja poprzedza [z], asymilacja obejmuje obie spółgłoski, a wynikiem jest dźwięk afrykatowy:

l'è nit zó ècc [lɛˌniʣːoˈɛʧ]
l'è tròp zalt [ˌlɛtrɔˈʣːalt]

Fonem / n / może podlegać asymilacji w zależności od punktu artykulacji kolejnych spółgłosek. dlatego fonem / n / w sekwencjach / -nk- / i / -ng- / jest renderowany z velar [ŋ] , w sekwencjach / -nv- / lub / -nf- / jest renderowany z labiodental [ɱ] aw sekwencjach / -np- / i / -nb- / jest renderowany z dwuwargowym [m] .
Asymilacja również w tym przypadku zachodzi nawet wtedy, gdy dźwięki wchodzą w kontakt, mimo że należą do różnych słów, a więc:

en ca [ɛŋˈka] - (pies)
vàghen fò! [ˌVageɱˈfɔ] - (pośpiesz się!)
an pasàt [ˌlampaˈsat] - (w zeszłym roku)

Samogłoski

Dialekt Brescii ma 9 fonemów samogłoskowych:

IPA Opis Przykład Włoski
ten Zamknięta przednia samogłoska niezaokrąglona sic / sik / pięć
I Samogłoska przednia półzamknięta niezaokrąglona zestaw / zestaw / pragnienie
ɛ Przednia półotwarta samogłoska niezaokrąglona sec / sɛk / suchy
do Otwórz przednią samogłoskę niezaokrągloną worek / sak / worek
lub Zaokrąglona pół-zamknięta samogłoska tylna ciót / tʃot / gwóźdź
ɔ Zaokrąglona półotwarta samogłoska tylna soc / sɔk / kikut
lub Zaokrąglona pół-zamknięta samogłoska przednia søt / søt / suchy
tak Zaokrąglona zamknięta przednia samogłoska mür / myr / Ściana
ty Zaokrąglona zamknięta samogłoska z powrotem szmer / szem / morwa

Tylko trzy fonemy samogłoskowe są dozwolone w ostatniej sylabie, gdy nie są akcentowane:

  • fonem / a / tylko w otwartej sylabie.
  • fonemy / lub / i / i / w sylabach otwartych i zamkniętych.

W pożyczkach mogą występować różne dźwięki samogłosek.

Ostatni dźwięk w słowie caàj (konie) jest w rzeczywistości spółgłoską zbliżoną /j/.

Należy zauważyć, że ze stricte fonetycznego punktu widzenia końcowe -j prawie nie różni się od fonetycznej realizacji fonemu samogłoskowego /i/, ale jego spółgłoskowy charakter w tym przypadku podkreśla zachowanie przed samogłoską, tak jak w poniższych przykładach:
  • dés caàj enfilàcc fò (dziesięć koni z rzędu) wymawia się [deskaˈaj ɛ ɱfilajˈfɔ].
  • dés gnàri enfilàcc fò (dziesięć chłopców z rzędu) wymawia się [des'ɲariɱfilaj'fɔ].
W pierwszym przypadku -j zachowuje się jak spółgłoska, w rzeczywistości początkowe e- enfilacc nie jest usuwane, podczas gdy w drugim przypadku końcowe -i gnari - będąc i zachowując się jak samogłoska - powoduje jej usunięcie.

W większości odmian Brescii fonem / a / , nieakcentowany i na końcu wyrazu, jest oddawany za pomocą alofonu [ɒ] lub [ɑ] (którego nie należy mylić z fonemem / ɔ / ). Na przykład:

[ˈLynɒ] (księżyc)
[sɛtɛˈmanɒ] (tydzień)
[ˈKuɒ] (ogon)

System samogłosek nieakcentowanych i zmienność lokalna

System samogłosek dla samogłosek nieakcentowanych jest zredukowany w porównaniu z samogłoskami akcentowanymi.
Na przykład w miejskiej odmianie Brescii [ɔ] i [o] nie są ze sobą sprzeczne. Oznacza to, że słowo robà (kraść) może być wymawiane zarówno jako [ roˈba], jak i [rɔˈba] bez postrzegania tego jako błędu. Ponadto możliwy jest dalszy wariant [ruˈba] , ale w tym przypadku różnica byłaby postrzegana jako wariant lokalny, a zrozumiałość nie byłaby w żaden sposób zagrożona.
Ponadto dźwięk [u] zastępuje dźwięk [o / ɔ] , gdy akcentowana samogłoska to a / i / lub a / u /, patrz rozdział#harmonia samogłosek dla bardziej wyczerpującego opisu.
Dźwięki [e] i [ɛ] również nie są przeciwstawne w nieakcentowanych sylabach, więc słowo vedèl (cielę) można wymawiać obojętnie [veˈdɛl] lub [vɛˈdɛl] . Ponownie, [e / ɛ] zastępuje się [i] w przypadku harmonizacji samogłosek. W innych kontekstach wymiana między [e / ɛ] i [i] nie jest tolerowana w takim samym stopniu, jak wymiana między [o / ɔ] i [u] jest tolerowana : wariant hipotetyczny [viˈdɛl]byłaby postrzegana jako nieprawidłowa wymowa, nawet jeśli nie byłaby całkowicie kontrastowa (nie ma par minimalnych).
Kontrast między dźwiękami [y] i [ø] również zanika, a [y] zastępuje [ø] w przypadku harmonizacji samogłosek.

Podsumowując, można stwierdzić, że w sylabach nieakcentowanych występuje tylko 5 samogłosek kontrastowych zamiast 9 dla samogłosek akcentowanych: [o / ɔ, (u)] , [ø, (y)] , [a] , [e / ɛ] , [i] (ale z [i] nie całkowicie oddzielonym od [e / ɛ] ).

Kilka przykładów:

molà [moˈla] (odpuścić)
mölà [møˈla] (molowy)
malàt [maˈlat] (chory)
pelàt [peˈlat] (obrane)
milà [miˈla] (Mediolan)

Sytuacja w przypadku innych odmian Brescii jest inna, w rzeczywistości zasady systemu samogłosek nieakcentowanych różnią się w zależności od obszaru.
Na przykład w Franciacorta (prowincja Brescia) dźwięk [o] i [ø] są regularnie zastępowane przez [u] i [y] w pozycji pretonicznej.

mulà (Franciacortino) zamiast molà (Brescia)
Ruàt ( Rovato , gmina Franciacorta) zamiast Roàt
Üspedalèt ( Ospitaletto , gmina Franciacorta) Zamiast Öspedalèt

Ponieważ te samogłoski nie są kontrastowe w pozycji nieakcentowanej, te lokalne warianty w żaden sposób nie zagrażają wzajemnemu zrozumieniu.

Harmonia samogłosek

W dialekcie Brescii występuje zjawisko regresywnej harmonizacji samogłosek , polegające na stopniu otwarcia artykulacji [4] . Kiedy akcent pada na samogłoskę zamkniętą (/ i / lub / u /), poprzedzająca samogłoska ulega zmianie pod względem stopnia otwartości, co z kolei doprowadza do najwyższego stopnia zamknięcia.
Samogłoska /a/ nie jest zaangażowana w ten proces, a przeciwnie działa jako samogłoska nieprzezroczysta blokująca zjawisko harmonizacji. [5]
Zjawisko to dotyczy wszystkich słów, niezależnie od ich funkcji gramatycznej. Możemy więc znaleźć harmonizację zarówno w rzeczownikach, jak i przymiotnikach, czasownikach itp.

Ponieważ zdrobnienie i augmentację tworzy się przez dodanie odpowiednio sufiksów i (żeńskie -ìna i -ùna ), zjawisko to można łatwo zaobserwować w nazwach:

cortèl (nóż)
curtilì (mały nóż)
curtilù (nóż)

Zjawiska tego nie należy mylić ze zmniejszoną odrębnością samogłosek nieakcentowanych. W rzeczywistości hipotetyczny wariant Cortelì byłby postrzegany jako niedokładny.

Jak wspomniano powyżej, samogłoska /a/ działa jak samogłoska nieprzezroczysta i blokuje proces harmonizacji:

fontana (fontanna)
Fontana (mała fontanna)
öspedàl (szpital)
öspedalì (mały szpital)

ale samogłoski, które występują po / a / są nadal zharmonizowane:

mortadela (mortadela)
mortadilìna (mortadelina)

W takich przypadkach warianty takie jak funtanì , üspedalì (ale nie üspidalì ) lub murtadilìna byłyby tolerowane (lub preferowane lokalnie), ale mieści się to w zakresie normalnej zmienności samogłosek nieakcentowanych.

W podobny sposób harmonizacja wpływa na formy sprzężone czasowników, gdy końcówka zawiera akcentowane /i/ (nie ma końcówek czasowników zawierających akcentowane /u/).

córer (do uruchomienia)
córe (osoba w liczbie pojedynczej oznajmujący: corro)
curìt (imiesłów czasu przeszłego: corso)
curìf (II osoba liczby mnogiej obecny oznajmujący: correte)
curìef (II osoba liczby mnogiej niedokonany oznajmujący: poprawny)
piwo (do picia)
pszczoła (ja osoba w liczbie pojedynczej oznajmujący: bevo)
bit (imiesłów przeszły: pijany)
biìf (II osoba liczby mnogiej obecny oznajmujący: pić)
biìef (II osoba liczby mnogiej oznajmujący niedokonany: bevevate)
öler (chcieć)
öle (ja osoba liczba pojedyncza obecny wskazujący: chcę)
ülìt (imiesłów czasu przeszłego: poszukiwany)
ülìf (II osoba liczby mnogiej oznajmujący obecny: chcesz)
ülìef (II osoba liczby mnogiej niedokonany oznajmujący: poszukiwany)

Nawet przymiotniki utworzone z przyrostkiem -ùs (żeńskie -ùza ) stosują się do tej zasady:

póra (strach)
purus (przestraszony)
purúza (przestraszony)

Gramatyka

Zasady gramatyczne Brescii są podobne do zasad innych języków romańskich. Składnia jest typu SVO (subject-verb-object). Rzeczowniki odmienia się według liczby (liczba pojedyncza/mnoga) i rodzaju (męski/żeński). Przymiotniki muszą zgadzać się z rzeczownikiem, do którego się odnoszą, zarówno pod względem liczby, jak i rodzaju.
Podobnie jak w języku włoskim, czasowniki są odmieniane zgodnie z trybem i czasem i muszą zgadzać się z podmiotem zgodnie z liczbą i osobą. Zasady rządzące używaniem zaimków są znacznie bardziej złożone niż te w języku włoskim.

Imię

Odmiana imienia w Brescii odbywa się według dwóch rodzajów (męskiego i żeńskiego) oraz dwóch liczb (pojedynczej i mnogiej).

Żeński w większości przypadków kończy się na -a:

gàta (kot)
fónna (kobieta)

ale może też kończyć się na spółgłoskę:

nef (śnieg)

Rzeczowniki męskie w większości przypadków kończą się spółgłoską:

gat (kot)
om (mężczyzna)

ale w niektórych przypadkach mogą kończyć się akcentowaną samogłoską. Zwykle dzieje się tak, gdy historycznie występowało -n, które następnie spadło:

CA (pies)
fe (siano)
carbù (węgiel)

Liczba mnoga rzeczowników rodzaju żeńskiego zazwyczaj kończy się na -e:

„na gàta / do gàte (jeden kot / dwa koty)
„na fónna / dò fónne (jedna kobieta / dwie kobiety)

Z wyjątkiem sytuacji, gdy liczba pojedyncza kończy się na spółgłoskę, w tym przypadku tworzenie liczby mnogiej podlega regułom rzeczowników rodzaju męskiego.

Liczba mnoga rzeczowników rodzaju męskiego jest nieco bardziej złożona i zależy od dźwięku, z jakim kończy się liczba pojedyncza.

Jeśli liczba pojedyncza kończy się samogłoską, liczba mnoga pozostaje niezmieniona:

en cà / du cà (jeden pies / dwa psy)

Jeśli liczba pojedyncza kończy się na -c, -j, -m, -p, -r, -s, liczba mnoga również pozostaje niezmieniona w tym przypadku:

en sac / du sac (jeden worek / dwa worki)
en ventàj / du ventàj (jeden wentylator / dwa wentylatory)
en pom / du pom (jedno jabłko / dwa jabłka)
en cóp / du cóp (jedna płytka / dwie płytki)
en pér / du pér (jedna gruszka / dwie gruszki)
en ciós / du ciós (jedno pole / dwa pola)

Jeśli liczba pojedyncza kończy się na -t, aby utworzyć liczbę mnogą, konieczne będzie zastąpienie tego ostatniego przez -cc (wymawiane - [ʧ]):

en gat / du gacc (wymawiane [du gaʧ]) (jeden kot / dwa koty) :

Jeśli liczba pojedyncza kończy się na -n, aby utworzyć liczbę mnogą, konieczne będzie zastąpienie tego ostatniego przez -gn (wymawiane - [ɲ]):

en azen / du azegn (wymawiane [du ˈazɛɲ]) (jeden osioł / dwa osły)

Jeśli liczba pojedyncza kończy się na -l, aby utworzyć liczbę mnogą, konieczne będzie zastąpienie tej ostatniej przez -j:

en caàl / du caàj (czyt. / du ka'aj /) (jeden koń / dwa konie)

Przedmiot

Przedimek zgadza się pod względem liczby i rodzaju z imieniem i może być zarówno określony , jak i nieokreślony . Rodzajnik nieokreślony jest używany tylko z rzeczownikami w liczbie pojedynczej. Aby wskazać nieskończoną liczbę obiektów, dialekt Brescia posługuje się partitywem.

Przedimek określony

Męski Kobieta
Pojedynczy El tam
Mnogi ten ten

Notatka:

  • Gdy po el występuje samogłoska, staje się ona :
El sùna l'órghen. Graj na organach.
  • Kiedy el jest poprzedzone samogłoską, staje się l :
El màja 'l pom. Zjedz jabłko.

Rodzajnik nieokreślony

Męski Kobieta
Pojedynczy pl ('n) ena ('na)
Mnogi z dele

Notatka:

  • Kiedy en poprzedza lub jest poprzedzona samogłoską, staje się ' n :
El sunàa 'n orghen. Grał na organach.
El majaa'n pom. Zjadł jabłko.
  • Z historycznego punktu widzenia bogów i boginie nie można uważać za liczbę mnogą en e'na , ale w praktyce zachowują się one jak liczba mnoga przedimka nieokreślonego:
Gó est en ca. Widziałem psa.
Go ést dei ca. Widziałem psy.

Przymiotnik

Przymiotniki kwalifikujące

W Brescii przymiotniki z funkcją kwalifikującą zwykle występują po rzeczowniku, do którego się odnoszą, i muszą się z nim zgadzać pod względem liczby (liczba pojedyncza/mnoga) i rodzaju (męski/żeński).

Zasady tworzenia liczby mnogiej przymiotników są takie same, jak w przypadku rzeczowników. Więc mamy:

'n òm pesèn / du òm pesègn (jeden niski mężczyzna / dwóch niskich mężczyzn)
„na fómna pesèna / dò fómne pesène (jedna niska kobieta / dwie krótkie kobiety)

Chociaż generalnie w porównaniu z włoskim Brescia jest pod tym względem mniej pobłażliwa, niektóre często używane przymiotniki, takie jak bel (piękny), bröt (brzydki), gran (świetny), (dobry), brào (dobry) mogą również poprzedzać nazwę. W tym przypadku znaczenie może przybierać różne odcienie, na przykład:

en bröt òm (zły człowiek) (forma przecząca)
en òm bröt (brzydki mężczyzna) (łagodniejsza forma)

Wspaniały

Wino Brescia wyraża najwyższy stopień jakości poprzez absolutną superlatyw.
W przeciwieństwie do włoskiego , hiszpańskiego i innych języków romańskich , Brescia nie ma odpowiednika formy przymiotnikowej + issimo ( w przypadku można użyć powtórzenia przysłówka fés) , a także bardzo brakuje etymologicznego odpowiednika dla przysłówka włoskiego .
W Brescii, aby nadać przymiotnikowi stopień bezwzględny, następuje przysłówek fés , Na przykład:

' na maöla dolsa fés (bardzo słodka truskawka)
l'è bel fés (jest piękne)

Jednak przysłówek fés nie może być użyty, jeśli przymiotnik jest umieszczony przed rzeczownikiem. W tym przypadku absolutną najwyższą formę uzyskuje się przez poprzedzenie przymiotnika przysłówkiem gran , na przykład:

du gran bèj caàj (dwa wspaniałe piękne konie)
l'è 'n gran brào barbér (jest bardzo dobrym fryzjerem)

Innym sposobem wyrażenia bezwzględnego stopnia jakości jest wzmocnienie przymiotnika innym przymiotnikiem + -ént / -ét (żeńskie -ènta / -éta ). W tym przypadku mamy do czynienia z formami wywodzącymi się z imiesłowu teraźniejszego, na przykład:

so ché mis gosét (jestem mokry tutaj; dosłownie: ociekający wodą)
la padèla l'è hot sbrojéta (patelnia jest bardzo gorąca; dosłownie: gorąca)

Drugim elementem jest bardzo często powtórzenie pierwszego przymiotnika z dodatkiem -ènt / -ènta / -ét / -éta , na przykład:

' na machina nöa nöènta (zupełnie nowy samochód)
gh'è za ciar ciarènt (już jest bardzo jasne)
del dutùr gh'éra zó pjé pjenènt (lekarz był bardzo pełny)

Przymiotnik demonstracyjny

Przymiotniki wskazujące w Brescii występują w dwóch formach: proksymalnej chèsto i dystalnej formie chèl . Oba zmniejszają się według płci i liczby:

Proksymalna dystalna
Pojedynczy Mnogi Pojedynczy Mnogi
Męski Chestona pierś Czela że
Kobieta który jest skrzynia że Chele

Przymiotniki wskazujące są bardzo często wzmacniane przysłówkami miejsca chè , i po rzeczowniku.
Kiedy przysłówek miejsca jest obecny ché , przymiotnik wskazujący chèl jest również używany do wyrażenia proksymalnego stopnia.

Na przykład:

Chèsto pà l'è staladés
chèsto pà ché staladés
chèl pa ché l'è staladés

wszystkie te zdania są formami równoważnymi iw języku włoskim wszystkie oznaczają, że ten chleb jest czerstwy .

Forma dystalna bez przysłówka miejsca nigdy nie występuje w prostych zdaniach. Rzeczywiście proste zdanie

Chel Pa

nie jest poprawne, ale przymiotnikowi wskazującemu musi zawsze towarzyszyć przysłówek miejsca. Prawidłowa forma to:

chèl pà là (ten chleb).

Forma dystalna chèl bez przysłówka miejsca jest czasami używana w zdaniach złożonych, w zdaniu głównym. Jak w poniższym przykładzie:

chèl martèl che gó mitìt en bànda l'è rót (ten młotek, który odłożyłem, jest zepsuty)
chèl pà che te gh'ét töt géer l'è za staladés (chleb, który kupiłeś wczoraj, jest już czerstwy)

ale generalnie wolimy używać przedimka określonego:

el pà che te gh'ét töt géer l'è za staladés (chleb, który kupiłeś wczoraj, jest już czerstwy)

Chèl jest również używany do wskazania obiektu znajdującego się blisko słuchacza, w tym przypadku w połączeniu z przysłówkiem miejsca .

chèl pà lé (ten chleb / ten chleb)

Zaimek

Zaimki osobowe

Zaimki osobowe zmniejszają się pod względem liczby (liczba pojedyncza/mnoga) oraz osoby (pierwsza druga i trzecia) i są prezentowane w wielu formach w zależności od pełnionej funkcji. W przypadku trzeciej osoby istnieje dalsze rozróżnienie płci (mężczyzna/kobieta).

Numer Osoba (płeć) Stonowana forma Przedmiot proklityczny Obiekt Proclitic / Enclitic Celownik proklityczny / enklityczny Zaborczy
Pojedynczy 1. ja - ale -m ale -m ja
Pojedynczy 2. ty tai tai -t tai -t do
Pojedynczy 3. (M.) ³ El L' el / l 4 -L Gai -ga Wiem
Pojedynczy 3. (F.) ten tam L' tam -tam Gai -ga Wiem
Mnogi 1. noter (pl, ale) ² ga lub but -ga lub -m ga lub but -ga lub -m 1 _
Mnogi 2. wyborca - to idzie -f to idzie -f Vost 1
Mnogi 3. (M.) lur ten ten ja / ia -the Gai -ga Wiem
Mnogi 3. (F.) wabik ten ten le / ia -the Gai -ga Wiem

Notatka:

1. W przeciwieństwie do innych zaimków dzierżawczych, nòst i vòst odmieniają się jako przymiotniki według liczby i rodzaju:
nost vòst
Pojedynczy Mnogi Pojedynczy Mnogi
Męski nost nòscc vòst vòscc
Kobieta nosta noste vòsta vòste
2. Niepowszechna w miejskiej Brescii, ale dość częsta w innych odmianach prowincji:
en va a Bèrghem (chodźmy do Bergamo)
chodź tak źle (Chodź, weźmy to)
3. Forma toniczna trzeciej osoby (zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej) ma dwie dalsze formy, aby dodać wartość proksymalną lub dystalną do zaimka, gdy odnosi się do ożywionego podmiotu:
lüche „l màja compàgn de” n luf (je jak wilk)
i è stàde lùrela (Zrobili to)
Poniższa tabela przedstawia osiem możliwych kształtów:
proksymalna dystalna
Samotni mężczyźni lüche lula
rodzaj mnogiej mnogiej lùrche lùrla
Single Kobieta léche lela
Żeńska liczba mnoga lùreche lùrela
4. Sytuacja dla proklitycznego zaimka dopełniającego dla trzeciej osoby (zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej) jest dodatkowo skomplikowana przez fakt, że istnieje różne zachowanie w zależności od tego, czy następujący czasownik jest prosty czy złożony. Na przykład:
mé le càte so (zbieram je)
mé i ó catàde so (zebrałem je)
lur i la càta so (zbierają to)
lur i l'à catàt so (podnieśli to)

Przykłady użycia zaimków:

  • Forma toniczna może być użyta jako podmiot na początku zdania lub jako podmiot pośredni po przyimku.
mé nó a Milà (jadę do Mediolanu)
ègne con te (jadę z tobą)
  • Cechą, którą dialekt Brescia łączy z wieloma dialektami północnych Włoch, jest proklityczna forma podmiotu. Ta forma poprzedza czasownik główny i jest obowiązkowa dla drugiej osoby w liczbie pojedynczej, a dla trzeciej osoby zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej.
Té ta set dr a majà 'l ris (jesz ryż)
  • Proklityczna forma zaimka dopełnienia bliższego poprzedza czasownik, jak w:
mé ta ède (widzę cię)
tonic subject, ta clitic object, to 1 os. śpiewać.
  • Celownik proklityczny zaimek poprzedza czasownik, jak w:
chèsta tùrta, la ma pjas pròpe (bardzo lubię to ciasto).
pierś , kobieca śpiewać tùrta , przedmiot clitic, ale celownik clitic, obecny pjas 3 os. śpiewać, prope przysłówek
  • Enklityczny obiekt zaimkowy używany jest głównie dla form zaimkowych bezokolicznika i trybu rozkazującego:
i völ copàm (chcą mnie zabić.)
scrìel zó! (Zapisz to!)
  • Gdy występuje zarówno enklityczny zaimek w celowniku, jak i enklityczny zaimek dopełniający, zaimek ten jest umieszczany przed zaimkiem w celowniku, a pomiędzy tymi dwoma zaimkami wprowadza się eufoniczne -e- :
el pöldatel adès (może ci to dać teraz)
scrìemej zó! (napisz je do mnie!)

Zaimek wskazujący

Zaimki wskazujące mają taką samą formę jak przymiotniki wskazujące (patrz odpowiednia tabela) i muszą zgadzać się pod względem liczby i rodzaju z rzeczownikiem, do którego się odnoszą.
Zaimki wskazujące są prawie zawsze używane w połączeniu z partykułami deitycznymi ché lub , ale podczas gdy w przypadku przymiotników wskazujących chèl można używać w połączeniu z przysłówkiem proksymalnym ché , zaimek wskazujący chèl ché nie jest akceptowana. Dla którego:

  • forma zaimkowa chèsto ché (ten) odpowiada formie chèsto s · cèt ché (ten chłopiec )
  • forma zaimkowa chèl là (że) odpowiada formie chèl s · cèt là ( ten chłopiec )
  • do formy chèl s · cèt ché (ten chłopiec) nie możemy dopasować formy chèl ché , ponieważ jest ona uważana za niepoprawną.

Czasownik

Nieokreślone sposoby

Nieskończony

Podobnie jak w języku włoskim, forma bezokolicznika służy do rozróżnienia różnych koniugacji, które w Brescii są dwie:

Pierwsza koniugacja obejmuje czasowniki zakończone bezokolicznikiem na :

Rozmawiaj (rozmawiaj)
Canta (śpiewać)
Na (iść)

Druga koniugacja obejmuje czasowniki zakończone bezokolicznikiem na -er lub . Zauważ, że z nielicznymi wyjątkami, prawie wszystkie czasowniki drugiej koniugacji mają dwie formy bezokolicznika, jedną na -er i jedną na -ì . Na przykład:

Lèzer = Lizì (do czytania)
Scrìer = Scrì (zapis)
Patéser = Patì (cierpieć)

Podczas gdy forma in -er jest ogólnie preferowana, gdy forma bezokolicznika wydaje się czysta, tj. bez przyrostków zaimkowych:

Go de lèzer (muszę przeczytać)

Forma w jest obowiązkowa, gdy enklityczna cząstka zaimkowa jest spawana do nieskończoności:

Go de lizìl (muszę to przeczytać)

Niektóre odmiany, takie jak te z Valle Camonica, wykazują tendencję do utraty formy -er i używania tylko formy nawet w przypadku form bez przyrostka zaimkowego. Tendencja ta jest również powszechna w pokrewnych dialektach Bergamo.

Czasownik nieregularny (brać, kupować) należy uważać za drugą koniugację i ma tylko jedną formę bezokolicznika:

Òj tö en liber (chcę kupić książkę)
Òj töl a mé chèl liber lé (też chcę kupić tę książkę)
Czasami, aby wskazać czynność, która ma miejsce w tym samym czasie, kiedy mówimy, używamy wyrażenia „véser dré a… (fà argota)”, dosłownie „być za… (robieniem czegoś)”, co może być uważany za włoski „byt”. Na przykład „ Pracuję ” - „ (mé) so dré a laurà ”.

Imiesłów

Imiesłów czasu teraźniejszego nie jest już używany w dialekcie Brescia. Ślady przeszłej żywotności imiesłowu teraźniejszego znajdują się w przymiotnikach używanych do nadania absolutnej najwyższej wartości innemu przymiotnikowi. Na przykład:

Mis gosét (mokry - dosłownie: mokry)

Imiesłów czasu przeszłego jest używany w czasach złożonych. Aby skonstruować formę imiesłowu czasu przeszłego wystarczy dodać -t (lub -da dla rodzaju żeńskiego w przymiotnikach pochodzących od imiesłowów i w czasach wymagających zgodności rodzaju) po formie bezokolicznika. Czasowniki drugiej koniugacji używają formy zakończonej na . Na przykład:

Parlà + tParlàt (mówiony)
Cantà + tCantàt (śpiewane)
Scriì + tScriìt (napisane)
Patì + tPatìt (cierpiała)

Skończone sposoby

Podobnie jak w języku włoskim, czasowniki w Brescii mają trzy osoby w liczbie pojedynczej i trzy w liczbie mnogiej. W drugiej osobie liczby pojedynczej oraz w trzeciej osobie zarówno w liczbie mnogiej, jak i pojedynczej, użycie zaimka klitycznego jest obowiązkowe. Natomiast podmiotowy zaimek osobowy nie jest obowiązkowy.

Jednym z aspektów, w którym składnia Brescii różni się znacznie od języka włoskiego, jest obecność pytającej formy czasownika.

Obecny orientacyjny

Odmiana czasownika w sposób oznajmujący, czas teraźniejszy jest następująca:

Osoba 1. koniugacja 2. koniugacja
ja Cante rdzeń
ty ta śpiewać ta coret
lü / lé el / la canta el / la cór
noter cantom coróm
wyborca cantíf curíf
lur / lùre ja / le canta ja / le cor

W przypadku drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej oraz trzeciej liczby mnogiej użycie zaimka klitycznego jest obowiązkowe.

Pierwsza osoba liczby mnogiej może być również odmieniona z zaimkiem clitic w czasowniku, ale w tym przypadku musi być odmieniona jako trzecia osoba liczby pojedynczej

nóter cantóm = nóter en canta

Forma ta nie jest powszechna w miejskiej odmianie Brescia, ale może być dominującą, a nawet wyłączną formą w innych odmianach.

Innym sposobem odmieniania pierwszej osoby liczby mnogiej jest

nóter cantem

gdzie wydaje się, że zaimek clitic przesunął się po czasowniku i połączył się z nim.

Forma pytająca

W celu sformułowania pytania czasownik przyjmuje inną formę niż w zdaniu twierdzącym.
Paradygmat formy pytającej w niniejszym oznajmującym jest następujący:

Osoba 1. koniugacja 2. koniugacja
Śpiewam. cantej? córej?
II śpiewam. càntet? koret?
III śpiewa. Cantel? / cantela? Corel? / Korela?
mnoga. cantomej? corómej?
II mn. cantíf? curíf?
III mn. cantej? / cantele? córej? / Córele?

W niektórych odmianach (np. w dialektach Valle Camonica) forma pytająca jest konstruowana za pomocą czasownika posiłkowego (robić):

Jaki fal di? Co on / ona mówi?)
Co robisz? Co on ona robi?)
Jaka fala myślisz? = (co on / ona myśli?)

[6]

Forma negatywna

Formę przeczącą otrzymujemy przez dodanie po czasowniku cząstki negacji mìa :

Osoba 1. koniugacja 2. koniugacja
ja cante mìa? Córe Mìa?
ty ta càntet mìa ta coret mìa
lü / lé el / la canta mìa el / la cór mìa
noter cantóm mìa coróm mìa
wyborca cantíf mìa curíf mìa
lur / lùre ja / le canta mìa ja / le cór mìa

Forma progresywna

Aby wskazać, że akcja jest w toku ( aspekt progresywny ), Brescian używa konstrukcji podobnej do francuskiej. Składa się z czasu teraźniejszego oznajmującego czasownika véser (być) + dré a + bezokolicznik. Na przykład:

so dré a cantà (to .: śpiewam; zob. francuski: je suis en train de chanter)

Warto zauważyć, że cząsteczka dré oznacza dosłownie „ za ”, więc dosłowne tłumaczenie powyższego zdania na język włoski brzmi : „Jestem za śpiewem” .

Niedoskonały wskaźnik

Czas niedokonany - jak w języku włoskim - jest używany do wskazania przeszłej czynności, która jest powtarzana, nawykowa lub ciągła w czasie. Odmiana czasownika w trybie oznajmującym, czas niedokonany wygląda następująco:

1. koniugacja 2. koniugacja
Osoba forma twierdząca !! forma pytająca forma twierdząca !! forma pytająca
ja cantae cantàej? curie curìej?
ty ta cantaet cantaet? ta curìet serwetka?
lü / lé el / la cantaa kantael? / zaśpiewać to? el / la curìa Curìel? / curìela?
noter kantaem cantaemej? curìem curìemej
wyborca cantaef cantaef? kuriefa curía?
lur / lùre ja / le cantaa cantàej? / kantaele? ja / le curìa curíej? / curìele?

Oznajmujący niedokonany jest często używany zamiast trybu przypuszczającego i warunkowego w konstrukcji zdania hipotetycznego:

se 'l saìe, ignìe mìa (dosłownie: gdybym wiedział, nie przyszedłem), zamiast se l'ès saìt, sarès mìa nìt .
Prosta przyszłość

Simple future jest używane w bardzo podobny sposób do włoskiego, aby wskazać akcję, która będzie miała miejsce w dość odległej przyszłości. Koniugacja wygląda następująco:

1. koniugacja 2. koniugacja
Osoba forma twierdząca !! forma pytająca forma twierdząca !! forma pytająca
ja będę śpiewać cantarój? Coraró corarój?
ty ta cantarét kantar? ta coraret Coraret?
lü / lé i ja / zaśpiewam to zaśpiewają to? / czy on to zaśpiewa? el / to będzie corarà korar? / Coraràla?
noter cantaróm cantarómej? coraróm corarómej
wyborca cantarìf cantarìf? Corarìf Corarìf?
lur / lùre ja / ona będzie śpiewać zaśpiewa? śpiewać je ? ja / to będzie corara Coraraj? / Coraràle?

Podobnie jak w języku włoskim, przyszłość może być w niektórych przypadkach wykorzystana do działań, które mają miejsce w teraźniejszości, ale wiążą się z pewnym stopniem niepewności.

Wśród tych zastosowań przyszłości są:

  • Epistemiczne użycie, które wskazuje na przypuszczenie, również w teraźniejszości:
El Gioàn el będzie zà a Milà a st'ùra. (Giovanni powinien/mógłby już być w Mediolanie).
Jestem tùrna dré a uzà. El będzie kochany 'l Piero. (Znowu krzyczą. To znowu będzie Piero).
  • Wątpliwe, epistemiczne użycie:
Czy Staràl kochał w Bèrghem? (Czy nadal będzie mieszkał w Bergamo?).
Ale czy będzie to adilbù 'l so nòm de Batès? (Ale czy to naprawdę będzie jego imię na chrzcie?).
  • Koncesywne użycie, które wskazuje na sytuację akceptowaną jako prawdziwą, ale mniej istotną niż inna.
Będę bröcc de éder, ale jestem bù fés chèi pèrsec ché. (Będą też brzydkie dla oka, ale te brzoskwinie są bardzo dobre).
  • Użycie admirała, wskazujące na zdziwienie:
Ale te sarét lélo! (ale będziesz głupi!).
Po

W Brescii nie ma prostego czasu na odniesienie do działań, które miały miejsce w odległej przeszłości. Odpowiednik czasu przeszłego w języku włoskim całkowicie zniknął, a jego pole działania zajęła forma złożona, morfologicznie równoważna z czasem przeszłym w języku włoskim. W konsekwencji czas przeszły – choć skonstruowany w podobny sposób do włoskiej doskonałej przeszłości – odnosi się zarówno do wydarzeń zakończonych w bliskiej przeszłości, jak i do wydarzeń zakończonych w bardziej odległej przeszłości.

Czas przeszły jest zatem czasem złożonym, który jest tworzony przez połączenie czasownika pomocniczego (być lub mieć) sprzężonego z teraźniejszym oznajmującym i imiesłowem czasu przeszłego czasownika, który ma być odmieniony:

1. koniugacja 2. koniugacja
Osoba forma twierdząca !! forma pytająca forma twierdząca !! forma pytająca
ja idź śpiewać goj cantàt? idź curìt goj curìt?
ty ta ghet cantàt get cantàt? ta ghet curìt dostać kurtkę?
lü / lé el / la ga cantàt gal cantàt? / galowy kantat? el / la ga curìt gal curìt? / gala curìt?
noter gom kantata gómej cantàt? gom curìt gomej curìt
wyborca gif cantàt gif cantàt? ghif curìt? ghif curìt?
lur / lùre ja / le ga cantàt gaj cantàt? / wichura cantàt? ja / le ga curìt? gaj curìt? / wichura curìt?


Kryterium wyboru czasownika posiłkowego używanego do budowy czasu przeszłego jest analogiczne do kryterium dla włoskiego czasu przeszłego .

Po

Przeszłość to czas złożony, który wskazuje na wydarzenia już zakończone lub w każdym razie poprzedzające moment przeszły.
Jest skonstruowany w sposób analogiczny do czasu przeszłego dokonanego w języku włoskim, łącząc w ten sposób czasownik posiłkowy (być lub mieć) sprzężony z niedokonanym i imiesłów czasu przeszłego czasownika, który ma być odmieniony.

1. koniugacja 2. koniugacja
Osoba forma twierdząca !! forma pytająca forma twierdząca !! forma pytająca
ja ghìe cantàt ghejej cantàt? ghie curìt Ghiej curìt?
ty ta ghìet cantàt ghìet cantàt? ta ghìet curìt ghìet curìt?
lü / lé el / la ghìa cantàt ghìel cantàt? / ghìela kantat? el / la ghìa curìt ghìel curìt? / ghìela curìt?
noter ghìem cantàt ghìemej cantàt? ghìem curìt ghìemej curìt
wyborca ghìef kantata ghìef cantàt? ghìef curìt? ghìef curìt?
lur / lùre ja / le ghìa cantàt ghejej cantàt? / ghìele cantàt? ja / leghìa curìt? Gìej curìt? / ghìele curìt?

Kryterium wyboru czasownika posiłkowego używanego do budowy czasu przeszłego jest analogiczne do kryterium dla włoskiego czasu przeszłego .

Pisownia

Ponieważ Brescia jest nadal głównie językiem mówionym, powszechnie akceptowana pisownia nigdy nie została zdefiniowana. W rzeczywistości w ostatnich latach w Brescii rozwija się produkcja literacka (głównie komedie dialektalne i kompozycje poetyckie), ale zasady pisania stosowane przez różnych autorów nie są zgodne z ustaloną pisownią, ale raczej z różnymi tradycjami, często z osobistymi wariacjami.
Również w ostatnich latach [ niejasne ] pojawiły się znaki drogowe z lokalną wersją toponimową. Zasady stosowane w niektórych z tych przypadków wydają się zakładać pewien wysiłek w zakresie standaryzacji, ale powszechnie akceptowana pisownia wydaje się być jeszcze daleka.
Najbardziej problematyczne i kontrowersyjne wydają się być reprezentacje dźwięków [s] i [z] (oddawane przez różnych autorów czasem z -ss-, czasem z -s- lub z -z-) oraz dźwięk [ʧ] w przeciwieństwie do dźwięku [k] w ostatnim słowie (czasami renderowane z -cc, -co -ch).

Aby napisać przykłady pokazane w tym artykule, przestrzegamy zasad pisowni włoskiej, z następującymi wyjątkami:

Samogłoski

Akcent ciężki i ostry służy do odróżnienia fonemu / e / od fonemu / ɛ / i fonemu / o / od fonemu / ɔ / w sylabach akcentowanych.
Ponadto umlaut jest używany do reprezentowania zaokrąglonych samogłosek / ø / i / y / .

List Fonem
do /do/
I /I/
jest / /
ten /ten/
lub /lub/
lub / /
ty / ty /
ü / r /
lub /lub/

Zauważ, że akcent jest również używany do wskazania sylaby akcentowanej w słowach innych niż jednosylabowe.

Ponieważ samogłoski nieakcentowane mają zmniejszoną wartość wyróżniającą, w tym przypadku nie jest konieczne rozróżnianie samogłosek otwartych i zamkniętych. Oznacza to, że słowo vedèl (cielę) można wymawiać obojętnie [veˈdɛl] lub [vɛˈdɛl] bez uszczerbku dla zrozumienia.

Spółgłoski

Dwuznak -cc jest używany na końcu słowa, aby przedstawić fonem / ʧ / (w innych pozycjach ten fonem jest renderowany przy użyciu normalnych zasad pisowni włoskiej).

Typową sekwencją spółgłosek dialektów lombardzkich jest sekwencja spółgłoskowa spółgłoska szczelinowa, po której następuje afrykata postpęcherzykowa , jak w -sʧ- . W artykule przyjęto konwencję przedstawiania tego ciągu przez s · c , chociaż w innych tekstach często stosuje się różne tradycje (dlatego można znaleźć pisownię s'c lub sc lub nawet bardziej niejednoznaczną sc dla tej samej sekwencji spółgłosek ) . Ta sekwencja, nieobecna w języku włoskim, może wystąpić albo na początku słowa, jak w s · cèt (chłopiec) / sʧɛt / ; w słowie, jak w brös · cia
(pędzel) / ˈbrøsʧa / ; lub też w ostatnim słowie, jak w giös · cc (giusti) / ˈʤøsʧ / .

W Brescii występuje również ciąg / -sʤ- /, również nieobecny w języku włoskim, reprezentowany w tym artykule pisownią -sgi-, jak w:

bàsgia / ˈbasʤa / - (terrine)
sgionfà / sʤonˈfa / - (nadmuchać)

Produkcja literacka

Pierwszymi przykładami tekstów pisanych w Brescii są zachowane fragmenty pochwały znanej jako Mayor gremeza il mund no pothevela , odnaleziony w Bovegno ( Valle Trompia ) , datowany na pierwszą połowę XIV wieku [7] .

Istnieje również opis wszystkich fontann Brescii , datowanych na 24 sierpnia 1339, a odkrytych przez ks. Paolo Guerrini w Miejskim Archiwum Historycznym. Jest to opis techniczny sporządzony przez anonimowego znawcę języka ojczystego. Pierwsze słowa tego dokumentu brzmią następująco:

Fontanna, która znajduje się w canò mayster de li fontani de la rasò del Comun de Bressa, znajduje się w dela tera de Mompià ...

O wiele bardziej znany jest jednak wiersz wierszowany Massera da bè Galeazza dai Orzi, sekretarza Mariotto Martinengo, miejscowego szlachcica, opublikowany w Brescii w 1554 roku, w którym opisano cnoty dobrej gospodyni Flor de Coblat, gdzie Coblat jest wersją archaiki obecnego Cobiàt , po włosku Collebeato , wtedy mała wioska w pobliżu wzgórz na północ od miasta.

W ostatnich czasach produkcja literacka wzrosła i składa się głównie z wierszy i wierszy dialektalnych. Angelo Canossi (1862 - 1943) jest najważniejszą postacią poetycką w Brescii, ale na uwagę zasługują także Bovegnese Aldo Cibaldi (Cellatica, 1914 - Gussago, 1995), Manerbiesi Riccardo Regosa oraz autor prozy i komedii Memo Bortolozzi (1936) - 2010), Isean Franco Fava (1917 - 2006).

Przykłady

Poniższy przykład przedstawia krótką historię obecną w wielu wersjach w tradycji ludowej obszarów wiejskich prowincji Brescia, która opowiada o pochodzeniu dni kosa .

Merla.

I mèrli, 'na ólta i gh'ìa le pène biànche, ma chèl envéren lé l'éra stàt en bèl envéren e lé, la mèrla, la gà dìt: "Zenér de la màla gràpa per tò despuzèt" i ' . A lü, 'l Zenér, gh'è nìt adòs' n p de ràbia i 'l gà dìt: „spèta mèrla, że ​​zrobisz to me adès a té, e se te sét biànca mé te faró ègner négra”. I nieco później „l gà dit: „Dù ghe i ó e giü' n prèstet el töaró e se te sét biànca, mé te faró ní négra”. I Alùra „l GA fat nì Fo” n frèt che se n'ìa Mài Vést Giü Compàgn.

Lé la mèrla la saìa piö che fa cói znam uzilì ndèla gnàta i isé l'è nada a rifügiàs endèla capa del camì; Dré al camì idzie tak „l föm e lùr i uzilì i jest déentàcc töcc négher, a quanche i jest nicc fò de la, la mèrla la gh'ìa mìa piö le pène biànche, ale la ghe i éra négre. Alùra Zenér, töt sudisfàt, el ga dìt: „Tò mèrla, che te l'ó fàda mé staólta: se te se stàda biànca mé t'ó fàt ní négra e isé te làset lé de seghetà a teràm en gir.

Transkrypcja fonetyczna (IPA)

[iˈmɛrli naˈoltɔ iˈgiɔleˌpɛneˈbjaŋke maˌkɛlɛɱˌverɛnˈle lerɔˌstatɛmˈbɛlɛɱˌverɛn ɛˌlelaˈmɛrlɔlagaˈdit: zeˈnerdelaˌmalɔˈgrapɔ ˌpertɔdeˈspɛt ˌgojuziˈliˌndelɔˈɲatɔ aˈly lzeˈner ˌgɛnitaˈdɔsemˌpodeˈrabja ˌɛːlgaˈdit ˈspɛtɔˌmɛrlɔ kɛtɛlafaˌroˈmeaˌdɛsaˈte ɛsɛtɛˌseˈbːjaŋkɔ ˌmetɛfaroˌɛɲɛrˈnegrɔ ɛpɔˈdɔpolgaˌditaˌmɔ ˌdugɛˈjo ɛʤyˌmprɛstetɛltøaˈro ɛsɛtɛˌseˈbːjaŋkɔ ˌmetɛfaˌroniˈnegrɔ ɛaˈlurɔ lgaˌfaːniˌfɔˈɱfrɛt kɛsɛˌniamaiˌvesʤycomˈpaɲ] [ˌlelaˈmɛrlɔ lasaˌiɔpjøkeˈfakojˌsɔuziˌlindɛlɔˈɲatɔ, ɛiˈse ˌlɛnadɔˌarifyˈʤasɛnˌdɛlɔˌkapɔdɛlkaˈmi ˌdrealkaˈmivasølˈføm ɛˈlurjuziˈli jɛdeɛnˈtajˌtøjˈnegɛr ˌkwaŋkɛjɛˌnijfɔdeˈla laˈmɛrlɔlaˌgiɔmiɔˌpjøleˌpɛneˈbjaŋke malagɛˌjerɔˈnegre aˈlurɔ zeˈner tösːudisˈfat elgaˈdit ˈtɔˌmɛrlɔ kɛtɛloˌfadɔˈmestaˌoltɔ sɛtɛseˌstadɔˈbjaŋkɔ ˌmetofaˌnːiˈnegrɔ ɛiˈse tɛlasɛˈlːe dɛsegeˈta atiˌramenˈʤir]

Tłumaczenie na język włoski: La merla.

Kosy miały kiedyś białe pióra, ale ta zima była dobrą zimą, a ona, kos, powiedziała: „Zły styczeń, na twoją złość, mam ptaki w gnieździe. Powiedział: „Poczekaj trochę kos, ja Teraz cię naprawię, a jeśli jesteś biały, sprawię, że będziesz czarny”. A potem dodał: „Mam dwa i jeden pożyczę 1 , a jeśli jesteś biały, zrobię ci czarny” W ten sposób przyniósł przeziębienie, którego nigdy wcześniej nie widział.

Kos nie wiedział już, co zrobić ze swoimi ptakami w gnieździe, dlatego poszedł schronić się w kominie. Dym unosi się przez komin i ptaki stały się czarne, a kiedy stamtąd wyszły, kos nie miał już białych, lecz czarnych piór. Wtedy January, w pełni usatysfakcjonowany, powiedział do niej: „Tiè merla, tym razem zrobiłem to dla ciebie, jeśli byłaś biała, to teraz uczyniłem cię czarną, więc przestań się ze mnie śmiać”.

Notatka

1 - "Mam dwa i jeden pożyczę" - Odnosi się do dni. W rejonie Brescii, obok bardziej znanej tradycji, zgodnie z którą dni kosa przypadają w ostatnich trzech dniach stycznia, istnieje nieco inna wersja, w której przypadają one na 30 i 31 stycznia oraz 1 lutego. W tym sensie styczeń pożyczył jeden dzień miesiąc później. Druga wersja, w której dni kosa występują w ostatnich trzech dniach stycznia, została poinstruowana przez dzieci, aby przypomniały im, że luty ma tylko 28 dni, tłumacząc to faktem, że styczeń pożyczył dzień od lutego do być w stanie ukarać zniewagę poniesioną przez kosa.

Produkcja muzyczna

Istnieje również kilka przykładów produkcji muzycznej w dialekcie Brescia. Jednym z najbardziej znanych muzyków i autorów tworzących muzykę w Brescii jest Saretino Charlie Cinelli , działający od prawie dwudziestu lat na prowincjonalnej i międzyprowincjalnej scenie muzycznej. Inni znani muzycy i autorzy tekstów dialektalnych to Roberto Guarneri , Sergio Minelli i Piergiorgio Cinelli . Raper z dolnego Dellino Farmer jest również dobrze znany , najpierw jako członek duetu Italian Farmera potem jako solista, który oferuje zabawną reinterpretację klasycznego amerykańskiego hip-hopu w Brescii. Viviana Laffranchi, piosenkarka i autorka tekstów z Brescii, również nagrała płytę CD w dialekcie Brescia. Innym zespołem dialektowym w Brescii jest The Malghesetti , tworzony przez Massimo Pintossiego, Arturo Razę i Ivana Becchettiego pod egidą Charliego Cinelli: oferują popularne i tradycyjne piosenki z dolin, a także piosenki oparte na własnych tekstach. Nie zapomnij o dziekanie Francesco Braghini .

W ostatnim muzycznym centrum uwagi Geosinclinals (historyczna formacja Michele Valotti i Emanuele Coltrini) łączą swoją inspirowaną popem muzykę z lat siedemdziesiątych z nietrywialnym, a czasem poetyckim użyciem dialektu Brescia, mądrze łącząc różne pochodzenie terytorialne.

Próba „przetłumaczenia” Beatlesów na dialekt była i jest podejmowana, z mieszanymi rezultatami, przez Chico Morari i prowadzona przez niego z grupą „Cario ei sue Tartari”.

Inne piosenki w dialekcie Brescii pojawiają się w repertuarze folkowo-rockowej grupy NoAlter , wywodzącej się z Leno i prowadzonej przez piosenkarza- autora tekstów (piosenkarza i multiinstrumentalistę) Nicholasa Balteo , nawet jeśli większość ich produkcji jest śpiewana po włosku.

Zespołem z pewnością wybitnym i znanym w panoramie dialektycznej muzyki Brescia jest Selvaggi Band , Valtrumplini i działający od ponad 10 lat z różnymi ważnymi współpracami, Charlie Cinelli dla prowincji Brescia, poza prowincją z Davide Van De Sfroos i Luf .


Bibliografia

Prace ogólne

  1. Antonio Fappani, Francesco Turelli, Dialekt z Brescii , „La Voce del Popolo” i „Madre”, Brescia, 1984;
  2. La memoria del dialetto (Przedruk anastatyczny tomu „Dialekty, zwyczaje i tradycje prowincji Bergamo i Brescia studiował Gabriele Rosa), Prowincja Brescia – Wydział Kultury, Brescia, 1997;
  3. Antonio Fappani, Tom Gatti, Vittorio Soregaroli, Nowa antologia dialektu Brescia , (w 2 tomach), Fondazione Civiltà Bresciana - Fundacja A. Canossi - Centrum Kultury A. Cibaldi, Brescia, 1999; (tom pierwszy jest anastatycznym przedrukiem tomu o tym samym tytule, wydanego w 1978 r. przez „La Voce del Popolo” i zajmuje się poezją w dialekcie Brescia od jej początków do początku XX wieku; tom drugi pod redakcją Vittorio Soregaroli , jest natomiast dziełem zupełnie nowym i zajmuje się poezją współczesną);
  4. Nasze słowa / Dialekt Brescii: bogate dziedzictwo, delikatna trwałość , (wkład Glauco Sangi, Giovanniego Bonfadiniego, Gabrielli Motta Massussi, Egi Scapi Zanetti), w AB, Grafo edizioni, n. 21, zima 1991, s. 8 i nast.
  5. Fabrizio Galvagni, Piö'n la (Wprowadzenie) , Editrice La Rosa, Brescia, 1994;
  6. Giovanni Bonfadini, Charakterystyka i odmiana dialektu Brescia , 1989, Atlante Bresciano 21: 13-25, 32.
  7. Giovanni Bonfadini, Dialekt z Brescii: model obywatelski i odmiany peryferyjne , Italian Journal of dialectology 14: 41-92, 1990

Słowniki

  1. Słownictwo Bresciano i Toscano Skompilowane, aby ułatwić Brescians znalezienie De 'Vocaboli Modi di dire e Proverbi Toscani za pomocą ich języka ojczystego , Brescia, 1759 (Rist.anast., Sintesi SpA, Brescia, 1974)
  2. Giovan Battista Melchiori, Brescian - słownictwo włoskie , 1817, [1] ; w całości do pobrania tutaj: [2] (odpoczynek anast. Giornale di Brescia, 1985);
  3. Gabriele Rosa, Dialekty, zwyczaje i tradycje w prowincjach Bergamo i Brescia , 1855
  4. Brescia-Włoski Vocabolarietto , Andrea Valentini Księgarz-Wydawca, Brescia, 1872;
  5. Gabriele Rosa, Brescia-włoski słownik głosów różniących się między sobą , Stefano Malaguzzi Libraio-Editore, Brescia, 1877
  6. Santo Ruggeri, Włoski słownik Bresciano , Typografia pawońska, Brescia, 1970;
  7. Stefano Pinelli, Mały słownik dialektu Brescia (uwagi wstępne Vittorio Mora), Grafo edizioni, Brescia, 1976;
  8. Giovanni Scaramella, Nowobresciańskie słownictwo ortograficzne , wydawca Zanetti, Brescia, 1986;
  9. Licinio Valseriati, Sentymentalna podróż po Brescii , Brescia - słownik włoski, wydawca Marco Serra Tarantola, Brescia, 1995;
  10. Marco Forzati, słownik bresciańsko-włoski , 1998

Specyficzna terminologia

  1. Giovanni Scaramella, Bresciańskie ortograficzne rimary dialektalne , wydawca Zanetti, Brescia, 1990;
  2. E. Chiovaenda, Wykaz nazw roślin w dialekcie bresciańskim z początku XVII wieku , w „Działach i wspomnieniach Królewskiej Akademii Nauk, Literatury i Sztuk w Modenie”, seria V, t. I 1936;
  3. A. Villani, Uwagi na temat speleologicznej terminologii Brescii , w „Komentarzach Uniwersytetu w Brescii”, Brescia, 1973;
  4. G. Carini, E. Caffi, ptaki Bergamo i Brescia, notatki do słownika , Sintesi spa, Brescia, 1977 (anast. Rest. By GIOVANNI CARINI, Notatki do słownictwa ornitologicznego z Brescii opublikowane przez lokalne Towarzystwo Historii Naturalnej „Giuseppe Ragazzoni” , Apollonio, Brescia, 1907);
  5. Nino Arietti, Grzyby regionu Brescia w terminologii dialektycznej, Uwagi do słownika nazw dialektu Brescia odnoszącego się do grzybów , Miejskie Muzeum Historii Naturalnej w Brescii, Brescia, 1978;
  6. C. De Carli, Przyczynek do poznania dialektalnych nazw drzew i krzewów Brescii , Monografie „Natura bresciana” 7, Brescia, 1985;
  7. Andrea Salghetti (red.), El dialèt dei mehtér, Dialekt rzemiosł , Miejska Biblioteka Sale Marasino, Grafo, Brescia, 1997;

Gramatyka

  1. [3] Marco Forzati, Podstawowa gramatyka dialektu Brescia (Gramàtica esensiàl del bresà), 1998-20

Warianty lokalne

  1. Giovanni Bonfadini, Charakterystyka i odmiana dialektu Brescia , Atlante Bresciano 21: 13-25, 32, 1989
  2. Giovanni Bonfadini, Dialekt Brescia: model obywatelski i odmiany peryferyjne , włoskie czasopismo dialektologiczne 14: 41-92, 1991
  3. Fabrizio Galvagni, Rodziny, nazwiska i scötöm / Notatki imienne Vobarnese w odniesieniu do Valle Sabbia i Riviera Gardesana , Quaderni della Compagnia delle Pive n. 1, Wobarno, 1996;
  4. Guido Bonomi, Dialekt Valle Sabbia , Grafo, Brescia, 1995;
  5. … Mayor gremeza il mund no pothevela wciąż mający… (Pasja naszego Pana w dialekcie Trumplino z XIV-wiecznego rękopisu z Bovegno) , Biblioteca Comunale Gardone Valtrompia , pro manuscripto, 1996;
  6. Mario Pietro Zani, Na mówi o ala hò fôdha - Rozmowa sama w sobie , Coop. Centrum Etnograficzne ARCA Doliny Trompia , Gardone VT, 1992;
  7. C. Sbardolini, Le dialecte de Tremosine, praca dyplomowa na Université de la Sorbonne - Paryż III, 1976/77 (promotor A Rocchetti);
  8. Ugo Vaglia, Żargon Valsabbino , Brescia, 1969;
  9. Lucia Matelda Razzi, Dialekt Salò , wyd. Grafo, Brescia, 1984;
  10. Boletus Satanas (Claudio Mazzacani), Èl dialèt de Salò , (dodatek do n. 20 "la Civetta"), Salò, 1994;
  11. Boletus Satanas (Claudio Mazzacani), Èl dialèt de Salò 2 , (dodatek do n. 32 "La Civetta"), Salò, 1997;
  12. Fiorino Bazzani, Graziano Melzani, Dialekt Bagolino, Słownictwo z nutami fonetyczno-morfologicznymi i aspektami leksykalnymi , Gmina Bagolino, Grafo edizioni, Brescia, 1988;
  13. Fiorino Bazzani, Graziano Melzani, Nowe słownictwo dialektu Bagolino , z nutami fonetyczno-morfologicznymi i leksykalnymi - bagòs-italiano / italiano-bagòs . Przedmowa Giovanniego Bonfadiniego. Gmina Bagolino, Wydania wykresów, Brescia, 2002;
  14. Giuseppe Trimeloni, Słownik etymologiczny dialektu malcesine, Komitet Muzeum Zamkowego Scaligero w Malcesine, 1995 ;
  15. Giliola Sabbadin, Dialekt Desenzano , Biblioteka Miejska Desenzano, Grafo, Brescia, 2000.
  16. Glauco Sanga, Dialekt i folklor, Badania w Cigole , Popularny świat w Lombardii, nr. 5, Region Lombardia, redakcja Silvana, Mediolan 1979;
  17. Piervittorio Rossi, słowa Castiglione , z przedmową Tullio De Mauro , Badania nad językiem Brescia używanym w Castiglione delle Stiviere (MN), Ecostampa, Castiglione delle Stiviere, 2003.
  18. Graziano Melzani, Słownik dialektu Bagolino , w „Wspomnienia Uniwersytetu Salò”, tom. IV, II seria, 1988-1990.

Notatka

  1. ^ Giovanni Bonfadini, prezentacja do Atlasu leksykalnego Brescii
  2. ^ Jörg Jarnut, Historia Longobardów
  3. ^ Lida Capo, Komentarz do Paolo Diacono, Historia Longobardów
  4. ^ Roberto Alberti. Die Mundart von Gavardo (prow. Brescia) , Geneve, Librairie Droz SA, s. 23-24
  5. ^ Glauco Sanga, dialektologia lombardzka. Popularne języki i kultury , Pawia, Uniwersytet w Pawii, Wydział Literatury, 1984, s. 59-60
  6. ^ patrz D.Lino Ertani: słownik dialektu Camuno i toponimii M. Quetti-Artogne 1985
  7. ^ Historyczna Valtrompia: Nasz język , na valtrompiastorica.it . Zarchiwizowane od oryginału w dniu 12 listopada 2014 r .

Inne projekty

Zewnętrzne linki