Uciekając od tradycyjnej klasyfikacji średniowiecza jako okresu historycznego między 476 a 1492 r., średniowiecze w Banacie , historycznym regionie Europy Środkowej dziś podzielonej między Rumunię , Serbię i Węgry , rozpoczęło się około 567 r., kiedy to chanat Awarowie umocnili się w regionie i ustalili w 1526 r., zbiegając się z bitwą pod Mohaczem . Nawias Awarów trwał do 803 roku, kiedy Karol Wielki wchłonął część regionu do królestwa Franków Wschodnich. W IX wieku na tym obszarze osiedliło się wiele ludów o różnym pochodzeniu. Według Gesta Hungarorum , kroniki, której wiarygodność jest wciąż dyskutowana, około 900 roku na czele Banatu stał pewien książę o imieniu Glad . Znaleziska archeologiczne i źródła wskazują, że Węgrzy osiedlili się na równinie panońskiej w X wieku, łącząc społeczności słowiańskich i bułgarskich grup etnicznych . Miejscowy lord o imieniu Ajtony przeszedł na prawosławie około 1000 roku, ale jego próby kontrolowania handlu solą na rzece Mureș popchnęły go do konfliktu zStefan I Węgier . Ajtony zginął w walkach z wojskami królewskimi w pierwszych dziesięcioleciach XI wieku; domena zmarłego została przekształcona w komisję królestwa węgierskiego . Te jednostki administracyjne, dla których ośrodkiem odniesienia były twierdze królewskie znajdujące się na terytorium Węgier, stanowiły główną wewnętrzną jednostkę pododdziałową państwa.

Niektóre elementy związane z kulturą Bijelo Brdo (dominującą kulturę archeologiczną basenu karpackiego w latach około 950-1090) można zobaczyć w znaleziskach znalezionych na równinach od około 975 roku. To, co odkryto na tym obszarze, inspirowane jest stylem artystycznym Cesarstwa Bizantyjskiego , szczególnie w odniesieniu do obiektów znalezionych wzdłuż Dunaju i pasma górskiego Banat. Pogańskie obrzędy pogrzebowe zanikły pod koniec XI wieku, świadcząc o definitywnym już teraz nawróceniu tutejszych mieszkańców na chrześcijaństwo. Gerardo , pierwszy biskup Csanád (dziś Cenadw Rumunii), odegrał znaczącą rolę w procesie chrystianizacji, jak wydaje się wyłaniać się z poświęconych mu dzieł hagiograficznych pisanych wieki później. Kilkanaście klasztorów, w tym co najmniej trzy prawosławne budowle sakralne, powstało w regionie przed połową XIII wieku.

Pierwszy najazd mongolski na Węgry , który miał miejsce w latach 1241-1242, przyniósł ze sobą dotkliwy ślad zniszczeń, powodując zanik licznych osad. Po wycofaniu się Mongołów zbudowano nowe twierdze, tym razem z kamienia. Kumanowie osiedlili się na nizinach regionu około 1246 roku. Ich tradycyjny koczowniczy tryb życia przez dziesięciolecia powodował konflikty z sąsiadami. Karol I Węgier zachował swoją główną rezydencję w Timișoarze w latach 1315-1323. Kolonizacja przyczyniła się do rozwoju systemu, w którym szlachta polegała na pracy niższych klas, aby zarządzać swoim majątkiem. Obecność Wołochów (lubRumeni ) w górach Banat jest udokumentowana od XIV wieku. Ekspansja Imperium Osmańskiego na Półwysep Bałkański zmusiła tysiące Bułgarów i Serbów do opuszczenia swoich ojczyzn i osiedlenia się w Banacie. Ludwik Węgierski kilkakrotnie próbował nawrócić swoich prawosławnych poddanych na katolicyzm w Banacie w latach 60. XIV wieku. Obszar ten stał się ważnym obszarem przygranicznym po bitwie pod Nikopolis w 1396 roku. Ispan (seria wysokich rangą urzędników administracyjnych) Komitetu Temesmieli za zadanie bronić granicy, co pozwalało im bez trudu zabezpieczyć większość okręgów Banatu pod własnym panowaniem i administrować każdą królewską fortecą w regionie.

Wysoki Średni wiek

VI wiek IX wiek

Banat i dzisiejsze granice terytorialne

Banat ” to termin używany do określenia południowo-wschodniego regionu basenu karpackiego położonego w Europie Środkowej . [1] Obszar leży między Dunajem , Cisą i Mure a Górami Zachodniorumuńskimi . [2] Chanat awarski reprezentował dominującą potęgę basenu przez większość wczesnego średniowiecza , a konkretnie między około 567 a 803 rokiem. [3] Większość historyków zgadza się, że po upadku chanatu w Banacie mieszkali Protosłowianie i Bułgarzy ., wraz z nielicznymi społecznościami Awarów , które nie zintegrowały się z innymi ludami i być może Wołochami (lub Rumunami ). [4] Źródła współczesne jedynie sporadycznie wspominają wydarzenia polityczne w Banacie z IX wieku. [4] Znaleziska archeologiczne są również rzadkie iz pewnością można je datować na IX wiek. [5] Jedyny cmentarz, na którym znajdują się artefakty prawdopodobnie pochodzące z IX wieku, w tym kolczyki "typu Köttlach" z wisiorkami, odkryto w Deta , ale podobne przedmioty były używane do początku XI wieku. [6] [7]

Po rozpadzie chanatu awarskiego imperium karolińskie i pierwsze imperium bułgarskie próbowały przejąć kontrolę nad Banatem. [8] Odnotowane już w średniowieczu toponimy pochodzenia słowiańskiego , takie jak rzeki Bârzava i Vicinic, potwierdzają obecność społeczności wyrażających się w językach należących do tego rodu językowego. [9] Annales Regni Francorum wymienia „Praedenecenti” wśród ludów słowiańskich, które wysyłały „ambasady i hołdy” do Karolingów w 822 roku. [10] [11] To samo źródło utożsamia Praedenecentów z Obodrytami , którzy „żyli [eva] no w Dacjinad Dunajem jako sąsiedzi Bułgarów „we fragmencie wspominającym wizytę ich wysłanników w Akwizgranie w 824 r. [12] [13] W IX-wiecznych źródłach zachodnioeuropejskich termin „Dacja” odnosił się do starożytnej rzymskiej prowincji z epoki Trajana, a nie do położonej dalej na południe Dacji z epoki Aureliana , co sugeruje, że osiedlili się oni na północ od Dunaju. , w pobliżu jej zbiegu z Cisą. [14] Około 850 r. spis ludów położonych wzdłuż wschodnich granic Karolingów przedstawiony przez Geografa Bawarskiego wymienia Merehanów jako najbardziej wysuniętych na południe sąsiadów imperium na północ od Dunaju. [15]Według jednej z alternatywnych teorii dotyczących lokalizacji Wielkich Moraw , obalonej przez większość specjalistów, źródło sugeruje, że jednostka polityczna zidentyfikowana przez cesarza bizantyjskiego Konstantyna VII Porfirogenita jako „nieochrzczone Wielkie Morawy ” została włączona do Banatu. [15] [16] [17]

Księstwo Radosne pod koniec IX wieku i tereny sąsiednie. Mapa jest częściowo oparta na elementach dostarczonych przez Gesta Hungarorum , kronikę z końca XII wieku, której wiarygodność pozostaje przedmiotem dyskusji

Historycy są zgodni, że przez większość IX wieku imperium bułgarskie dominowało nad Banatem. [4] Żadne współczesne źródło nie potwierdza jednoznacznie tej hipotezy, jest to jednak dedukcja dokonana na podstawie szeregu dokumentów świadczących o nieustannych próbach ekspansji Bułgarów na szkodę sąsiednich mocarstw. [4] [18] Ambasadorowie Praedenecenti „skarżyli się na okrutną agresję Bułgarów i prosili o pomoc przeciwko nim” podczas wspomnianej wizyty w Akwizgranie w 824 r. [12] [19] Inskrypcja odkryta w Provadii dotyczy dowódcy wojskowego przybyłego z Tracjiimieniem Oniegawonai, którzy utonęli w Cisie mniej więcej w tym samym czasie, potwierdzając tym samym wersję podaną przez Annales Regni Francorum . [20] Archeolodzy często przypisują Bułgarom specyficzną praktykę pogrzebową udokumentowaną w IX i X wieku (pochówek w trumnach wraz z ofiarowaniem mięsa), ale ten sam obrzęd pogrzebowy praktykowano już w chanacie awarskim. [21] Groby te znajdują się w większej liczbie w pobliżu zbiegu Mury i Cisy, ale pochówki z trumnami i ofiarami mięsnymi znajdowano również w Nikolinci , Mehadia i innych miejscach na lokalnych równinach. [22] Toponim rzeki Karaš, prawdopodobnie pochodzeniaTurecki , być może został również przyjęty przez Bułgarów, ale można go również przypisać Peceneghom lub innym ludom tureckim, które osiedliły się w Banacie. [23] [24]

Pierwszy znany najazd Węgrów ze stepów pontyjskich na środkową Europę miał miejsce w 861 roku. [25] Wstępne manewry węgierskiego podboju basenu karpackiego rozpoczęły się około 894 roku. [25] Ówczesny król Prüm zeznał, że Węgrzy „wkrótce po ich przybyciu zaatakowali ziemie Karyntów , Morawian i Bułgarów”. [26] [27] Najstarsza znana kronika węgierska, Gesta Hungarorum , spisana wieki po wydarzeniach, dostarcza najbardziej szczegółowego opisu podboju węgierskiego. [28][29] Praca dotyczy księcia o imieniu Glad , który sprawował władzę „z zamku Vidin ” w Bułgarii i rządził Banatem w czasie przybycia Węgrów. [30] [31] [32] Ponownie, według tego samego źródła, armia Glada była „wspierana przez Kumanów , Bułgarów i Wołochów”. [33] [34] Historycy spierają się o autentyczność lub nieprawdziwość danej postaci historycznej, przy czym niektórzy autorzy uważają ją za owoc wyobraźni nieznanego autora Gesta Hungarorum; możliwe, że zrobiono to w celu zwiększenia skali wyczynów dokonywanych przez Madziarów podczas podboju ich nowej ojczyzny. [28] [35]

IX wiek

Pojawienie się węgierskich nazw plemiennych w nazwach osad według Sándora Töröka (Banat znajduje się w południowo-wschodniej części Kotliny Karpackiej)

Nowy pochówek poziomy , udokumentowany w około czterdziestu miejscach na nizinach, pojawił się w Banacie pod koniec IX wieku. [36] Charakteryzuje się małymi cmentarzami i samotnymi pochówkami, co świadczy o tym, że sąsiednie społeczności żyły w małych grupach. [37] Zmarłych chowano wraz z czaszkami lub nogami koni oraz siodłami, strzemionami lub innym sprzętem związanym z wyścigami konnymi. [38] [39] Podobnie w grobach wojowników znajdowano szable, miecze, łuki kompozytowe, kołczany lub inną ozdobną broń i pasy. [38] [40] W niszach zarezerwowanych dla osobników żeńskich znaleziono spinki do włosów, kolczyki tzw. „typu”Saltovo „bransoletki, wisiorki, ozdoby kołnierzyka i guziki. [38] [40] Pierwsze symulakry związane z tym „horyzontem archeologicznym pochówków ludów stepowych” zostały odkryte w pobliżu zbiegu Cisy i Mury, jak np. w przypadku stanowisk wykopaliskowych w Dudeștii Vechi i Teremia Mare . [37] W żadnym wypadku nie udało się znaleźć żadnych znalezisk pochodzenia bizantyjskiego. [41] W miejscach, w których znajdowały się nisze grobowe z lat 30. lub później, znaleziono przedmioty reprezentowały nowy styl pojawiający się w Kotlinie Karpackiej, w tym bransolety zdobione głowami zwierząt i podwójnymi przedmiotami w kształcie serc, czy naśladowane motywy bizantyjskie.[41] Ostatnie znaleziska, które można wywieść z tego nurtu archeologicznego, pochodzą z XI wieku. [38]

Istnieje kilkanaście cmentarzy z X wieku, które prezentują cechy odmienne od cech ludów stepów azjatyckich. [42] Orientacja na północ-południe grobowca dziecka w Uivarze oraz włożenie monety rzymskiej do ust zmarłego wskazują na obecność Bułgarów w okolicy. [43] Tak zwany roztocz Charon został również udokumentowany w X-wiecznych grobowcach odkrytych w Orșovej i Deta. [44] Artefakty „typu Köttlach” znajdujące się w Deta przypisywane są Słowianom karynckim, ale inne znaleziska (w tym ozdobne pasy) również mogą wskazywać na wielokulturową społeczność korzystającą z dóbr importowanych. [45][46] Artefakty z Półwyspu Bałkańskiego zostały udokumentowane na kilkunastu cmentarzach, głównie w rejonie południowym. [47] Te izolowane grobowce i małe cmentarze mogą świadczyć o obecności odrębnej grupy etnicznej lub wykazywać sześć powiązań handlowych z Półwyspem Bałkańskim. [48] ​​[49] Zarówno zwyczaj składania ofiar Charona, jak i kategoria grobów wpisanych w grobowy horyzont południowego Dunaju przypisuje się Wołom (o których obecności w Banacie wspominają późniejsze źródła), ale żadna z hipotez nie pojawia się uniwersalnie przyjęty. [44]Historycy, którzy już w IX wieku odważyli się na obecność Wołochów w regionie, m.in. Viorel Achim i Radu Popa, twierdzą, że po przybyciu Węgrów wyemigrowali do Bułgarii lub próbowali uciec w Góry Banat. [50]

Około 950 r. cesarz Konstantyn VII Porfirogeneta donosi, że Węgrzy zasiedlili region na północ od Żelaznych Wrót . [51] Autor De administrando imperio wymienia pięć rzek, a mianowicie Timiș , «Toutis», Mureş, Criş i Tisza, które przepływały przez terytorium Węgier. [51] [52] Średniowieczne osady, które zmieniły się lub otrzymały własne oznaczenie po przybyciu plemion węgierskich, potwierdzają, że społeczności węgierskie osiedlały się na równinach już w X wieku. [53] [54] [55] [uwaga 1]Rzeki, góry i osady, które w średniowieczu nosiły węgierskie nazwy, również świadczą o obecności osób posługujących się językiem madziarskim na tym obszarze. [56] [Przypis 2] Bizantyjski historyk Giovanni Scilitze zeznaje o węgierskim wodzu, Gylasie , który został ochrzczony w stolicy Konstantynopola na początku lat pięćdziesiątych. [57] [58] [59] W tym momencie grecki mnich imieniem Ieroteo został wyświęcony na „biskupa Turcji” (czyli Węgier), aby towarzyszył Gylasowi w jego ojczystym kraju. [57] [60] [61] Według Scilitze, biskup Ieroteo „nawrócił wielu z barbarzyńskiego błędu na chrześcijaństwo”. [57] [60]Tradycyjna opinia historiograficzna głosi, że Gylas sprawował władzę nad Siedmiogrodem (na wschód od Banatu), ale koncentracja bizantyjskich monet wybitych w latach 948-959 u zbiegu Cisy i Mureş może wskazywać, że twierdza Gylasa znajdowała się w Banacie. [62] [63] Jedyny w tym regionie krzyż pektorałowy z X wieku, niewielkich rozmiarów i wykonany z miedzi, został odkopany w Deta. [64]

Królestwo Ajton , często określane jako „ województwo ” w historiografii rumuńskiej)

W połowie X wieku w Kotlinie Karpackiej zaczął się pojawiać nowy nurt kulturowy, tzw. kultura Bijelo Brdo . [65] [66] Jego charakterystycznymi obiektami były pierścienie końcowe w kształcie litery S, ale przetrwały również obiekty typowe dla „horyzontu stepowego”, a grobowce zwróciły również artefakty wykonane według kanonów bizantyjskich. [67] Na wielkich cmentarzach Bijelo Brdo pochówki wojowników (mężczyzn pochowanych z szablami lub mieczami) otaczały setki nieuzbrojonych nisz. [65] [68]

Zgodnie z edyktem cesarza bizantyjskiego Bazylego II Bulgaroctono z 1019 r., za panowania Samuela Bułgarskiego , który zmarł w 1014 r., prawosławne biskupstwo Braničevo szczyciło się parafią w „ Dibiskos ”. [69] Bazyli II potwierdził jurysdykcję biskup Braničevo w tej samej parafii. [70] Wydaje się, że Dibiskos znajdowało się w pobliżu Timiș (znanego w starożytności jako Tibiscus ), co wskazuje na istnienie w Banacie parafii prawosławnej na początku XI wieku. [71]Historyk Alexandru Madgearu powiązał również sześć kościołów z XI i XII wieku wykopanych w pobliżu Mureș (w Cenad , Pancota , Săvârșin , Miniș , Mocrea i Szőreg ) z prawosławną wspólnotą religijną. [72]

Legenda maior S. Gerardi , kompilacja wcześniejszych źródeł z początku XIV wieku, pisze o potężnym wodzu Ajtony , który sprawował władzę z " urbs Morisena ", położonych nad brzegami Mureş około 1000 roku [ 73] . 74] Pochodzenie etniczne Ajtony'ego jest przedmiotem dyskusji historyków: przypuszcza się, że był on pochodzenia madziarskiego, kabarskiego, pecenegejskiego lub bułgarskiego. [75] [76] Gesta Hungarorum opisuje Ajtony'ego jako potomka Glada, co według historiografii rumuńskiej świadczy o tym, że był on ostatnim członkiem „autochtonicznej dynastii”. [32] [77]Ajtony przyjął chrzest w Widynie i założył klasztor, który później zajęli w jego rodzinnym mieście mnisi greccy. [78] [79] Według legendy maiora S. Gerardiego posiadał niezliczone ilości bydła i koni oraz chciał nałożyć podatek na sól dostarczaną z Siedmiogrodu Stefanowi I , pierwszemu królowi Węgier . [80] Władca wysłał Csanáda , niegdyś dowódcę w służbie Ajtony, zanim został fałszywie oskarżony o zdradę, by poprowadził armię węgierską skierowaną przeciwko Ajtony. [81] Csanád pokonał i zabił Ajtony'ego w bitwie, która miała miejsce w dniu nieznanym historykom (około 1003 lub około 1030). [74][81]

Średniowiecze

Przed najazdem mongolskim (ok. 1003 lub 1030-1241)

Męczeństwo i pogrzeb biskupa Gerarda z Csanád . Miniatura zaczerpnięta z Legendarnego Andegawenii

Legenda maior S. Gerardi twierdzi, że Stefan I z Węgier mianował Csanáda ispánem (wysokim urzędnikiem) lub szefem nowego komitetu utworzonego specjalnie w granicach królestwa Ajtony. [82] Komitety były jednostkami administracyjnymi zorganizowanymi wokół pewnych warowni, z których początkowo wszystkie należały do ​​monarchów. [83] Zgodnie z powszechnie przyjętą teorią akademicką, komitet Csanáda w momencie jego powstania obejmował cały Banat. [84] [85] Pierwsza wzmianka o jednostce administracyjnej w statucie królewskim z 1165 r. [85] [86]

Stefan I nadał swemu dowódcy Csanádowi duże majątki, które znajdowały się na dawnych terenach odebranych Ajtonom. [75] Dawna warownia Ajtony, przemianowana na cześć Csanáda, stała się siedzibą biskupstwa obrządku łacińskiego . [ 76] Benedyktyn z Wenecji , Gerardo , został wyświęcony na biskupa Csanád w 1030 r., jak ujął to Annales Posonienses . [76] [86] Greccy mnisi, którzy osiedlili się w okolicy za życia Ajtony, zostali przeniesieni do klasztoru, który założył dla nich Csanád w Banatsko Aranđelovo, w dzisiejszej gminie Novi Kneževac; ich stara struktura została przyznana mnichom benedyktynom. [87]

Legendy dotyczące biskupa Gerardo potwierdzają, że chrystianizacja Banatu odbyła się w sposób pokojowy. [82] Wielu ludzi odwiedzało Gerardo, przynosząc ze sobą konie, bydło, owce, dywany, złote pierścionki i naszyjniki (najcenniejsze dobra społeczności nomadów), które miały być oddane świętemu biskupowi i otrzymać w zamian chrzest. [82] Jednak pochówek wojowników wraz z ich końmi, podobnie jak inne pogańskie zwyczaje, przetrwał dziesięciolecia. [62] Biskup Gerardo wspomniał o swoich konfliktach z heretykami w swoim Deliberatio supra hymnum trium puerorum . [76] Wenecjanin został zamordowany w Budzie podczas wielkiego powstania pogańskiegoktóre miało miejsce w 1046 r. [88] [89]

Pierwsze cmentarze drugiej fazy domu kultury Bijelo Brdo monety wybite za panowania Stefana I. [90] Później tylko monety wybite dla węgierskich monarchów zostały złożone w grobowcach z XI wieku. [91] Rosnąca liczba pochówków z monetami w środku zbiega się ze stopniowym zanikaniem obiektów przedstawiających stepowy horyzont grobowy. [90] Na niektórych cmentarzach związanych z kulturą Bijelo Brdo (Taraš, Kikinda i Banatsko Arandjelovo w Serbii, Cenad w Rumunii) nie znajdują się produkty związane ze spuściznami związanymi ze starożytnymi zwyczajami stepowymi; wręcz przeciwnie, często znajdujemy znaleziska naśladujące styl bizantyjski. [90]Około roku 1100 pojawił się nowy horyzont pochówku w Górach Banackich, jak w przypadku Cuptoare , Svinița i Caransebeș oraz wzdłuż Dunaju, a konkretnie w Banatskiej Palance i Vojlovicy. Nagrobki ustawione są w rzędzie i zawierają artefakty sprowadzone z Cesarstwa Rzymskiego lub inspirowane tym stylem. [92] Pierścienie z końcami w kształcie litery S i inne artefakty związane z Bijelo Brdo również zostały znalezione na tych samych cmentarzach. [92] Zmarłych chowano z założonymi rękoma, bez broni i ofiar z żywności. [dziewięćdziesiąt dwa]Ten „drugi horyzont południowego Dunaju” może reprezentować rozwój nowej mody (pod wpływem współczesnego stylu bizantyjskiego) lub przybycie nowej populacji. [dziewięćdziesiąt dwa]

Badania archeologiczne dowodzą, że chłopi z XI i XII wieku mieszkali w chatach częściowo wkopanych w ziemię. [93] W Ilidii odkryto prostokątną budowlę z zaokrąglonymi narożnikami, datowaną na koniec XI lub początek XII wieku . [93] Jej wejście miało wymiary 6x4m i stanowiło niewielki korytarz po północno-wschodniej stronie. [93] Podobne domy z XII i XIII wieku odkryto w Gornei i Mołdawii Veche . [94] Większość na wpół zagłębionych chat miała proste otwarte kominki pośrodku lub przy ścianie, ale w niektórych budynkach odkryto również piece. [95]Miejscowi używali wazonów na kółkach, zwłaszcza słojów, które ozdobiono prostymi grawerami i odciskami stóp. [96] Hagiografie biskupa Gerarda odnosiły się do używania kamiennych kamieni młyńskich wśród rodów na początku XI wieku. [97] W Gornei znaleziono pozostałości kuźni z XII wieku. [98]

Cesarstwo Bizantyjskie i Węgry toczyły serię brutalnych wojen w latach 1127-1167. [99] [100] Cesarz Jan II Komnen walczył i pokonał armię Madziarów pod Haram (obecnie Bačka Palanka ) nad Dunajem w 1128. [101] [102 ] Później szturmował i splądrował pobliską twierdzę [101] Nowa armia bizantyjska najechała Węgry i Haram w 1162 roku. [102]

Po rozpadzie Cesarstwa Bizantyjskiego na początku XIII wieku styl Romeo w Banacie wyszedł z mody: zniknęły zarówno kompleksy grobowe drugiego horyzontu południowego Dunaju, jak i monety bite w Konstantynopolu. [103] Podobnie elementy zespołów pogrzebowych Bijelo Brdo nie pochodzą z około 1200 roku. [104] W pochówkach z „późnego arpadyjskiego horyzontu pochówków” nie widziano ani broni, ani ofiar z żywności. [104] Na ich miejscu znajdziemy ozdobne pasy, obrączki na palce zdobione liliami lub podwójne krzyże, które stały się ważnymi symbolami statusu społecznego zarówno na równinach, jak iw górach. [104] Wiele XIII-wiecznych cmentarzy, zwłaszcza cmentarzyTiszasziget , Timișoara , Vršac i Reșița zaczęły pojawiać się w miejscach, które wcześniej nie były zamieszkane. [105]

Ruiny klasztoru benedyktynów w Arač (obecnie Novi Bečej, Serbia)

Jednocześnie w źródłach historycznych pojawiają się nowe jednostki administracyjne: po raz pierwszy wzmianka o komitecie Temes w 1172 r., Krassó w 1200 r., Keve w 1201 lub 1238 r. i Arad w 1214 r. [106] [107 Terytorium pomiędzy rzeką Cerna, lewym dopływem Dunaju, a górami Almăj zostało włączone do nowo narodzonego Banatu Severin , przygranicznej prowincji królestwa Węgier, w latach 30. XX w . [84] [108] Forty Cenad i Haram zostały przebudowane na początku XIII wieku. [109] Wiadomo, że Margherita , siostraAndrzej II Węgier i wdowa po cesarzu bizantyjskim Izaaku II Angelo zarządzał budowlami obronnymi Ilidii i Kovina w 1223 r. [95] Badania archeologiczne wykazały, że na wzgórzu w Ilidii znajdowała się niegdyś twierdza. [110] Historyk Dumitru Țeicu stwierdza, że ​​fort Ilidia stanowi świadectwo procesu asymilacji węgierskiej władzy nad Wołochami na początku XIII wieku, przy czym statut królewski z następnego stulecia odnosi się do osiadłych społeczności o tej samej etniczności. w regionie Ilidia. [111]

Istnienie nowych klasztorów jest udokumentowane od początku XIII wieku. [112] Benedyktyni posiadali opactwa w Arač , Bulci , Chelmac , Frumușeni i Şemlacu Mare ; cystersi mieli własny klasztor w Igriș ; kanonicy regularni założyli własną siedzibę w Gutai ; wreszcie mnisi nieznanego zakonu osiedlili się w Bodrogu Vechi , Bodrogu Nou i Pordeanu . [112] W Kusić i Partoş działały również dwa klasztory prawosławne . [113]

Pierwsza wzmianka o grupach Pecenegów na tym terenie pochodzi z 1230 r. [114] W tym roku Béla , syn króla Węgier Andrzeja II , zawłaszczył wioskę Pecenegów , położoną w pobliżu Igriș, którą jego ojciec nadał Hiszpanom. Mikołaja Csaka. [114] [115] Peceneganie oczywiście osiedlili się tam dużo wcześniej, ale okoliczności ich przybycia pozostają nieznane. [114] [116] Peciníca , dolina Peceneaga (Bistra Mărului) i inne podobne toponimy wskazują, że rozważane grupy etniczne występowały również w innych miejscach. [117] Béla IV Węgier przyznany Kumanom, którą Mongołowie pokonali na stepach pontyjskich, aby w 1237 roku osiedlić się na nizinach Węgier. [118] Wkrótce jednak pojawiły się spory między koczownikami a osiadłymi, a miejscowi oskarżali przybyszów o współpracę z najeźdźcami azjatyckimi. [118] Po tym, jak najwyższy przywódca Kumanów, Köten, został zamordowany w pobliżu Pesztu w 1241 roku, opuścili Węgry i osiedlili się w Bułgarii. [119] [120]

Inwazja Mongołów i jej konsekwencje (1241-1316)

Najazd mongolski na Węgry w latach 1241-1242. Miniatura zaczerpnięta z Chronica Picta
Kościół z rotundą z końca XIII wieku w Kiszomborze na Węgrzech

Mongołowie przeprowadzili wielką agresję na Węgrzech w marcu 1241 r. [118] Ruggero di Puglia , kapłan działający w Neapolu , przedstawił szczegółowy opis ich inwazji. [121] Uciekł z Oradei do Cenadu, ale w międzyczasie armia mongolska zajęła miasto i zniszczyła je. [122] Atakujący zdobyli również opactwo Igriș i splądrowali pobliskie terytorium. [108] [123] Mongołowie wycofali się z Węgier dopiero w marcu 1242 r., po kilkumiesięcznym szaleństwie na wielu terytoriach. [119]

Według historyka György Györffy około 50-80% osad na nizinach Banatu zostało opuszczonych podczas najazdu mongolskiego. [124] Wzmianka pochodzi z aktu królewskiego z 1232 r., który wymieniał 19-20 osad na tym obszarze, z których tylko cztery pojawiają się w dokumentach po najeździe mongolskim. [124] Badania archeologiczne sugerują również, że wiele cmentarzysk przestało istnieć w połowie XIII wieku, chociaż w tym samym okresie pojawiły się nowe miejsca pochówku w innych ośrodkach. [113] Większość fortec królewskich, pierwotnie zbudowanych z ziemi i drewna, wyszła z użytku i została zastąpiona budowlami kamiennymi. [125]Pierwsza wzmianka o miejscowości Érdsomlyó, położonej niedaleko Vršaca, pochodzi z 1255 r., a Caransebeș w 1290 r. [109] Orșova i Timișoara z czasem rozwinęły się i stały się ważnymi ośrodkami handlowymi. [126] Kupcy z Republiki Genui , którzy dostarczali swoje towary z Morza Czarnego do Budy , przemieszczali się między obiema osadami, o czym informuje dokument królewski z 1279 r. [126]

Béla IV przekonał wielu Kumanów do powrotu do jego królestwa w 1246 roku, w wyniku czego osiedlili się oni w posiadłościach królewskich na wielkiej równinie węgierskiej . [127] Kumanowie cieszyli się statusem autonomicznym, ale byli zobowiązani do przestrzegania praw własności szlachty węgierskiej i Kościoła. [127] Dokładniej, dwa plemiona Kumanów osiedliły się w Banat, mianowicie Borchol i Koor. [128] [129] Grobowce zawierające pochodnie i inne XIII-wieczne artefakty ze stepów pontyjskich odkopano w Tomaševcu i Botošu. [130]Toponimy pochodzące z XIV wieku, takie jak np. Kunfalva (po węgiersku „wioska Kumanów”) w hrabstwie Csanád oraz rzeka Buhui, podkreślają obecność danych grup etnicznych lub innych turecko- mówiące plemiona. [131] Kumanowie nawrócili się na chrześcijaństwo, ale akceptacja nowej wiary była zdecydowanie mało odczuwalna przez prawie wiek. [132]

Béla IV podzielił królestwo ze swoim synem i następcą, Stefanem V , w 1262. [133] Ten ostatni, który przyjął tytuły „najmłodszego króla” i „pana Kumanów”, otrzymał ziemie na wschód od Dunaju. [133] Królestwo ponownie zjednoczone po śmierci Béli IV w 1270. [134] Węgry popadły w anarchię za panowania syna Stefana V, Władysława IV , który w 1272 r. przejął władzę po swoim ojcu w wieku dziesięciu lat; Ladislao został ogłoszony pełnoletnością w 1277 r. [135] Legat papieski, Filip III, biskup Fermo , przekonał go do złożenia obietnicy mającej na celu zmuszenie Kumanów do porzucenia ich pogańskich tradycji i przyjęcia stabilnego stylu życia.[136] Kumanowie powstali w 1280 roku i widząc sytuację postanowili opuścić Węgry. [137] Chociaż armia królewska pokonała ich w 1280 lub 1282 roku w pobliżu jeziora Hód, niedaleko Hódmezővásárhely i na wschód od Cisy, plemię Borchol z okręgu Temes i sąsiad o nieznanej nazwie zdołało uciec z królestwa. [138]

Większość arystokratów i prałatów odmówiła posłuszeństwa monarsze pod koniec lat 80. [139] Chociaż następca Władysława, Andrzej III , został uznany za prawowitego władcę w 1290 r., potężniejsi magnaci zwani oligarchami rządzili swymi rozległymi posiadłościami niezależnie od władzy centralnej. [140] Po śmierci Andrzeja III w 1301 r. żaden pretendent do tronu nie zdołał przez lata ustabilizować swojej pozycji. [141] Wykorzystując anarchię, Ladislao Kán , wojewoda siedmiogrodzki, na początku XIV wieku rozszerzył swoją władzę, podbijając w komitecie Krassó posiadłości arcybiskupa Kalocsy . [142]Członek klanu Csanád, Theodore Vejtehi, zawarł sojusz z Michałem Asenem III z Bułgarii i zapewnił sobie kontrolę nad terytorium między Timiș i Dolnym Dunajem. [142] [143] Karol I Węgierski , koronowany na króla w 1310 roku, podbił Vejtehi około 1315 roku, ale jego synowie zostali zmuszeni do oddania swojej twierdzy w Mehadia ponad sześć lat później. [143] [144]

Wspornik andegaweński (1316-1395)

Karol I przeniósł swój dwór do Timișoary na początku 1315 roku i ufortyfikował go. [144] [145] [146] Z projektów budowlanych wynika, że ​​w 1323 roku myślano o ożywieniu nowej królewskiej rezydencji w mieście, ale tak się nie stało, ponieważ wolano nie zwiększać znaczenia lokalizacji wystarczająco daleko od serca Węgier. [147] [148] Za panowania Karola I zbudowano nowe kamienne twierdze (pomyśl o Jdioarze , Şemlacu Mare i Orșovej ); uważa się, że ma to związek z trwającymi konfliktami władcy z Basarabem I Wołoszczyzną . [149]Jeśli chodzi o zgromadzenia religijne, franciszkanie osiedlili się w Lipowej, Orșowej i innych miejscowościach, dominikanie w Timișoarze i paulinowie w Gătai przed połową XIV wieku. [150] Franciszkanie promowali uproszczoną wersję architektury gotyckiej rozpowszechnioną w pozostałej części kontynentu. [151] Z odkopanych w Berzovii filarów wynika, że ​​około 1350 roku we wsi wybudowano gotycki kościół. [152]

Techniki rolnicze z XIV wieku znane są ze źródeł: pierwsze wzmianki o nawożonych partiach orki pochodzą z 1323 r. [153] Archeologiczne dowody na podkowy sięgają tego samego stulecia. [154] Częste odniesienia do konfliktów związanych z pokazami koni i wołów potwierdzają znaczenie zwierząt pociągowych w lokalnej gospodarce. [154] Według dowodów archeologicznych odkrytych w Remetei, wieprzowina była głównym mięsem w diecie chłopów. [155] Liczni mieszkańcy średniowiecznego Banatu zajmowali się zarówno rybołówstwem, jak i polowaniem na takie gatunki zwierząt jak: dziki, jelenie, żubry , bobry , kunyi stawki ; miejscowa szlachta uprawiała sokolnictwo . [156]

Komisje w Banacie i terenach sąsiednich około 1370 r

Winnice istniały w Ciortea , Banatska Subotica i Recaș, a młyny wodne działały wzdłuż rzek Nera, Cara, Bârzava i Pogăniș. [157] Młyny przynosiły szlachcie znaczne dochody, gdyż chłopi mieli tam zboże. [158] Rodzina Himffy zarabiała 5,5 florenów rocznie z młynów w ich lennie w Remetei. [158] W 1372 Ludwik I zarządził, że chłopi wzdłuż Timiș powinni pracować w młynach królewskich. [159] Kopalnie żelaza w górach Dognecea były własnością monarchów. [98] Jarmarki regionalne odbywały się w „ Bodugazonfalwie ” (koło Cenad), Semlac, Veliko Središte i inne wsie wymienione na XIV-wiecznych mapach królewskich. [160] [161] Timișoara i Lipowa stały się w późnym średniowieczu najbardziej prosperującymi miastami Banatu. [162]

Miejscowa szlachta zapraszała „gościnnych kolonistów” do swoich posiadłości, udzielając im zwolnienia podatkowego na trzy lata i prawa do swobodnego przemieszczania się. [163] Latynos Cumano Kondam skoncentrował chłopów w Beba Veche i „ Halazmortva ” (niedaleko Senta , Serbia) w 1321, podczas gdy Telegdi wezwali „gościnnych osadników” do osiedlenia się w ich pięciu wioskach w 1337. [163] Znani ludzie również przeniesiony do Banatu w XIV wieku. [164]Arcybiskup Kalocsa Ladislao Janki prowadził w imieniu króla Karola pertraktacje z wojewodą Bogdanem, synem Mikołaja, w sprawie przejazdu szlachty i jego świty „przez swój kraj” (Serbię lub Wołoszczyznę) na Węgrzech w okresie jesiennym 1334 i latem 1335. [164] [165] Syn Karola I, Ludwik Węgierski , podarował ponad dziesięć wsi w pobliżu rzeki Curașița sześciu synom lorda wołoskiego, który „pozostawił wszelką własność i dobra” w swojej ojczyźnie po konflikcie między królem węgierskim a Mikołajem Aleksandrem Wołoskim . [166] [167]

Dokumenty królewskie z XIV wieku świadczą o tym, że Wołosi byli, podobnie jak w przeszłości, nadal obecni w Banacie. [168] Pierwszy zarejestrowany toponim pochodzenia rumuńskiego, Caprewar da Căprioara , pojawia się w wykazie lenn w rękach Telegdi w hrabstwie Arad w 1337 roku . [169] Pod koniec wieku kilkanaście okręgów o Większość wołoskich jest wymieniona w Banacie. [147] [170] [Przypis 3] Miejscowi przywódcy Wołosi, którzy cieszyli się tytułem knjazów lub wojewodów, zostali wymienieni około 1350 roku. [147]Jej warownie i cerkwie zbudowane w XIV wieku są nie tylko udokumentowane, ale w niektórych przypadkach ujawnione przez archeologów. [171] W Reși wzniesiono odpowiednią wieżę na wzgórzu, natomiast w Berzovii w drugiej połowie stulecia na wzgórzu nad rzeką Bârzavą zbudowano drewniany dwór. [172] Źródła pisane nie ujawniają, które prawosławne biskupstwo sprawowało jurysdykcję nad prawosławnymi parafiami w Banacie. [173]

Prawosławni Wołosi byli zwolnieni z płacenia dziesięciny , podatku należnego Kościołowi od wszystkich chłopów katolickich. [174] W 1328 papież Jan XXII stwierdził, że przymusowa płacenie dziesięciny jest jedną z głównych przeszkód w nawracaniu niekatolików (w tym Kumanów i Wołochów) na Węgrzech. [175] Wołosi płacili specjalny podatek w naturze, quinquagesima (lub „pięćdziesiąty”) od swoich owiec, co pokazuje, że hodowla owiec była główną działalnością gospodarczą rozważanej grupy etnicznej. [176] [177]

Konflikty, które wybuchły z knjazem wołoskim, okazały się praktyką dobrze opisaną nawet w archiwach królewskich. [178] W 1333 sługa szlachetnego Paula Magyara i knjaz Bratan wspólnie najechali posiadłości Himffy w Remetea -Poganici ; w 1357 r. trzej wołoscy knjazowie pozwali szlachcica Giovanniego Besenyő o dwa lenna położone w górnym biegu Karaszu w 1357 r., twierdząc, że Karol I Węgier osobiście je mu przydzielił; w 1364 r. szlachcic Andrea Torma oskarżył knjaza Demetriusza z Komyjczyków o zdewastowanie jego twierdzy w „ Zławotynczu ”, w pobliżu obecnej Gătai . [179] [180]Według historyka Ion-Aurela Popa, te akty przemocy świadczą o próbie wołoskiej arystokracji ochrony ich dawnych praw własności przed węgierską szlachtą. [181] Historyk István Petrovics pisze, że duszpasterski styl życia Wołochów, którzy byli przybyszami do Banatu, generował konflikty z bardziej osiadłymi sąsiadami. [182]

Ludwik Węgierski, który kilkakrotnie podejmował próby rozszerzenia swojej władzy nad Wołoszczyzną i Bułgarią, uważał południowy rejon Banatu za strategiczny obszar militarny. [183] ​​[184] Potwierdził przywileje Pecenegów mieszkających w hrabstwie Csanád, stwierdzając, że mają oni „obowiązek użyczania broni zgodnie ze starożytnymi zwyczajami”: oznacza to, że nadal mieli obowiązek zaciągać się na imieniu królestwa Magyar. [185] Po podboju Bułgarii przez Widin w 1365 r. Ludwik I postanowił nawrócić miejscową ludność prawosławną na katolicyzm. [186]Jego kronikarz, Jan z Küküllő, również zeznaje, jak Ludwik I nakazał szlachcie i obywatelom hrabstw Keve i Krassó zgromadzenie „lokalnych księży słowiańskich wraz z ich dziećmi, żonami i całym majątkiem” w celu ponownego ochrzczenia ich według Ryt katolicki. [184] [186] Zgodnie z aktem królewskim wydanym w 1428 r. Ludwik I zadekretował dalej, że tylko i tylko katoliccy szlachcice mogą posiadać ziemię w regionie Caransebeș. [187]

Zagrożenie Osmańskie (1395-1526)

Filippo Scolari , Ispán z komitetu Temes i sześciu innych na początku XV wieku (fresk Andrei del Castagno )
Wieża z XV wieku w Vršac , Serbia

Osmański sułtan Bayezid I odniósł hojne zwycięstwo nad połączoną armią żołnierzy z Węgier, Wołoszczyzny i zachodnioeuropejskich krzyżowców w bitwie pod Nikopolis 25 września 1396. [188] Wkrótce potem tysiące uchodźców przybyło z Bułgarii w Banat i osiedliło się w region Lipowa. [168] Zygmunt Luksemburski , który był królem Węgier od 1387 r., zwołał w październiku 1397 r. sejm w Timișoarze, aby wzmocnić obronę Węgrów przed rosnącym zagrożeniem ze strony Imperium Osmańskiego . [189]Dekret przyjęty na sejmie wymagał, aby każdy szlachcic musiał wyposażyć każdego chłopa stacjonującego w jego posiadłości łucznika. [190]

Zygmunt mianował Włocha Filippo Scolari jako Hispana do komitetu Temes i sześciu innych jednostek administracyjnych w południowo-wschodnich Węgrzech w 1404. [190] [191] Ispanowie Temezy nadal posiadali zamki królewskie i przyłączone do nich w swoim komitecie. [192] Scolari odbudował i wzmocnił twierdze oraz wzniósł czternaście nowych fortów wzdłuż Dunaju. [193] [194] W 1411 Zygmunt nadał duże majątki (m.in. Bečkerek i Vršac w Banacie) Stefanowi III Lazaro , despotowi Serbii , mając na celu umocnienie jego lojalności. [195]Śmierć Scolari w 1426 roku położyła kres wspólnej administracji siedmiu południowych komitetów. [196] Lazarević również zmarł w 1427 roku, a jego posiadłości na Węgrzech przeszły w ręce Đurađa Brankovića , nowego despoty Serbii. [194]

Dokumenty osmańskie z 1570 r. wymieniają siedem prawosławnych klasztorów w górzystym regionie Banatu. [197] Istnienie czterech z nich, położonych w Kusiciu i Bazianiu oraz w pobliżu rzek Mraconia i Sirinia, potwierdzają również dowody archeologiczne. [198] Prosty trójklonowy plan kościołów (który pojawił się w Serbii w XIV wieku, a także rozpowszechniony na Wołoszczyźnie) pokazuje, że zostały zbudowane około 1400 roku. [199]

W 1429 r. Zygmunt nadał Krzyżakom wszystkie posiadłości królewskie w Banacie i Banacie Seweryńskim. [200] Zakon rycerski szacował koszty obrony na około 315 000 złotych florenów rocznie. [200] Aby pokryć koszty, przyznano ważne źródła dochodów, w tym realne dochody dwóch mennic siedmiogrodzkich , dochody z podatków płaconych przez Jaszów (ludność pochodzenia irańskiego ), przez dwa lata przez Kumanów oraz „piąty” zbierany na Wołochach przez trzy lata. [200] Jednak Osmanowie w 1432 roku zdecydowanie pokonali Krzyżaków i zmusili ich do opuszczenia Banatu. [200]

Giovanni Hunyadi i Nicola Újlaki, którzy byli również wojewodami w Transylwanii i hrabiami Sycylijczyków , zostali wspólnie mianowani do hiszpańskich komitetów Temes , Arad, Csanád, Keve i Krassó w 1441 roku, tym samym ponownie wchodząc w administrację większości Banatu. [191] Hunyadi podniósł co najmniej pięciu kndżazów wołoskich do rangi arystokracji w komitecie Temów po tym, jak sejm węgierski mianował go gubernatorem królestwa w 1446 r . [201] Nowy status miejscowego kndżazów nie wpłynął na pozycję obywateli wołoskich mieszkając w tych lennach, zachowując w rzeczywistości swoje wolności, w tym prawo do bycia sądzonym przez wybranych przysięgłych. [202] Władysław V Węgierzastawił w Hunyadi w 1455 roku hiszpański urząd Temes , jak również wszystkie królewskie twierdze i przyłączone do niego domeny. [203]

Administracja południowej granicy przeszła nową reformę za panowania syna Hunyadi, Macieja Korwina . [ 204] Ponadto nadał nowy tytuł „kapitana generalnego regionów południowych” hrabstwu Ispan of Temes, powierzając mu w 1479 r. obronę wszystkich zamków królewskich na granicy od Belgradu do Turnu Severin . ] Nowy urzędnik był również upoważniony do ściągania wszystkich podatków królewskich w południowych powiatach. [204] Pál Kinizsi, Hiszpan Temes i wojewoda siedmiogrodzki Stefano Batorypołączyli swoje siły w nadziei na wypędzenie osmańskich najeźdźców z Transylwanii w 1479 r. [205]

Narażona na najazdy imperium osmańskiego , struktura osadnicza Banatu od początku XV wieku ulegała znacznym zmianom. [206] Posiadłości Cseri w powiecie Temes obejmowały ponad siedemdziesiąt osad zamieszkałych przez chłopów węgierskich lub wołoskich na początku XV wieku, ale ponad pięć siódmych zostało opuszczonych w pierwszej dekadzie XVI wieku. [207] Spośród 168 osad, w których w XIV wieku znajdowały się metryki parafii katolickich, do połowy XVI wieku przetrwało tylko około 115. [208] Większość ocalałych wiosek była zamieszkana przez etnicznych Serbówprzybył do regionu południowego w ciągu pięciu fal migracyjnych za panowania Sigismondo i Mattia Corvinusa. [209] [210] Jak poświadczają papieskie kroniki, osiedlili się na równinach komitetów Keve, Krassó, Temes i Torontalx, gdzie sto lat wcześniej żyli katoliccy chłopi. [194] Podczas rządów Korwina tysiące przeważnie serbskich chłopów uzyskało status wojnika ("wojownika"). [204] To pozwoliło im być zwolnionym z podatków, mimo konieczności odbycia służby wojskowej na granicy. [204]

Paul Kinizsi był jednym z głównych zwolenników Władysława , króla Czech , mianowanego władcą Węgier po śmierci Korwina w 1490 r. [211] W następnych latach Turcy dokonywali ciągłych najazdów w kierunku południowych Węgier, ale nie zdołali zdobyć ważnych twierdz. [212] Buda i Stambuł podpisały traktat pokojowy w 1503 r., odnawiając go później w 1510 i 1511 r. [213]

Po tym, jak nowy sułtan osmański, Selim II , sprowokował nową wojnę z Węgrami w 1512, papież Leon X upoważnił Tamása Bakócza , arcybiskupa Ostrzyhomia , do ogłoszenia krucjaty przeciwko Turkom. [214] Około 40 000 chłopów zwerbowało się przeciwko muzułmanom, a Bakócz mianował żołnierza sycylijskiego, György Dózsa , dowódcą armii krzyżowców 25 kwietnia 1514 roku. [214] Po tym, jak chłopi odmówili płacenia podatków i zaczęli plądrować majątki szlachty Władysław rozkazał im złożyć broń. [214]Dózsa nie zmusił swoich żołnierzy do posłuszeństwa rozkazom króla i 23 maja pokonał w Apátfalvie połączoną armię złożoną z Hispana Temesa Stefana VII Batorego i biskupa Csanádu Mikołaja Csákiego . [214] Dózsa zdołał nawet wziąć do niewoli biskupa i nadziać go na pal. [215] Chłopi zaatakowali Lipową i Șoimoș i rozpoczęli oblężenie Timișoary. [215] Giovanni Zapolya , wojewoda siedmiogrodzki, spieszył z pomocą Batoremu, któremu udało się uchronić miasto przed upadkiem. [216] 15 lipca Zápolya pokonała chłopów i schwytała Dózsę, który był torturowany i ostatecznie stracony. [217]

Decydujący punkt zwrotny dla losów Węgier, w tym Banatu, nastąpił w 1526 r. [218] W tym samym roku, 29 sierpnia, rozegrała się bitwa pod Mohaczem na południe od Budapesztu, w której doszło do przeciwstawnych Turków dowodzonych przez Sulejmana I oraz królestwo Magyar kierowane przez Ludwika II . [218] Po krwawych walkach Osmanom udało się odnieść decydujące zwycięstwo, które pozwoliło nowym panom mieć bazy wypadowe do ataków na Europę Środkowo-Wschodnią. [218]Od tego momentu Banat przestał należeć do Węgier, które utraciły niepodległość i przygotowywały się do przeżycia nowego okresu historycznego pod kontrolą Stambułu. [218]

Notatka

Wyjaśniający

  1. ^ Pomyśl o Jeneu (obecnie Denta w Rumunii), (Egyazas) ker (w pobliżu dzisiejszego Ostojićevo w Serbii) i (Erdizad) kezi (obecnie Chesinț ).
  2. ^ Na przykład rzeka Fizeș, góry Almăj i wieś Secășeni .
  3. ^ Jako przykład, Sebeș i « Comyath », nad rzeką Pogăniș, zostały wymienione w 1369, Bârzava, wzdłuż górnego biegu rzeki o tej samej nazwie, w 1370, Mehadia w 1376 lub 1387, Lugoj w 1385 i Caran w 1391.

Bibliograficzny

  1. ^ Blazovich (1994) , s. 36, 78 .
  2. ^ Treptow i Popa (1996) , s. 36 .
  3. ^ Engel (2001) , s. 2-3 .
  4. ^ a b c d Oța (2014) , s. 18 .
  5. ^ Oa (2014) , s. 172, 198 .
  6. ^ Oța (2014) , s. 198 .
  7. ^ Gáll (2013) , s. 92 .
  8. ^ Madgearu (1998) , s. 192-193 .
  9. ^ Györffy (1987b) , s. 306, 470 .
  10. ^ Annales Regni Francorum , rok 822, s. 111 .
  11. ^ Madgearu (1998) , s. 193-194 .
  12. ^ a b Annales Regni Francorum , rok 824, s. 116 .
  13. ^ Madgearu (1998) , s. 194 .
  14. ^ Madgearu (1998) , s. 195 .
  15. ^ ab Eggers ( 2001) , s. 162 .
  16. ^ De administrando imperio , rozdz. 40, s. 177 .
  17. ^ Madgearu (1998) , s. 193 .
  18. ^ Sophoulis (2011) , s. 295 .
  19. ^ Sophoulis (2011) , s. 295 .
  20. ^ Curta (2006) , s. 159 .
  21. ^ Oța (2014) , s. 199 .
  22. ^ Oa (2014) , s. 199-200 .
  23. ^ Oa (2014) , s. 19, 32 .
  24. ^ Györffy (1987b) , s. 470 .
  25. ^ ab Engel ( 2001) , s. 10 .
  26. ^ Kronika Regino di Prüm , rok 889, s. 205 .
  27. ^ Madgearu (1998) , s. 196 .
  28. ^ ab Engel ( 2001) , s. 11 .
  29. ^ Curta (2006) , s. 15 .
  30. ^ Gesta Hungarorum , rozdz. 11, s. 33 .
  31. ^ Oța (2014) , s. 19 .
  32. ^ ab Curta ( 2001) , s. 144 .
  33. ^ Madgearu (1998) , s. 201 .
  34. ^ Oța (2014) , s. 20 .
  35. ^ Oa (2014) , s. 19-20 .
  36. ^ Oa (2014) , s. 178, 343 .
  37. ^ ab Gáll (2013) , s. 907 .
  38. ^ a b c d Oța (2014) , s. 172 .
  39. ^ Gáll (2013) , s. 908 .
  40. ^ ab Gáll (2013) , s. 903 .
  41. ^ ab Oța (2014) , s. 178 .
  42. ^ Oța (2014) , s. 179 .
  43. ^ Gáll (2013) , s. 505, 907 .
  44. ^ ab Oța (2014) , s. 200 .
  45. ^ Gáll (2013) , s. 93 .
  46. ^ Oa (2014) , s. 198-199 .
  47. ^ Oa (2014) , s. 180, 344 .
  48. ^ Oța (2014) , s. 180 .
  49. ^ Gáll (2013) , s. 497 .
  50. ^ Oța (2014) , s. 25 .
  51. ^ ab Oța (2014) , s. 26 .
  52. ^ De administrando imperio , rozdz. 40, s. 177 .
  53. ^ Oa (2014) , s. 24-25 .
  54. ^ Györffy (1987a) , s. 180,861 .
  55. ^ Györffy (1987b) , s. 486 .
  56. ^ Györffy (1987b) , s. 470, 477, 482, 495 .
  57. ^ abc Engel (2001) , s. 24 .
  58. ^ Curta (2001) , s. 145 .
  59. ^ Madgearu (1998) , s. 203 .
  60. ^ a b Synopsis of History , 11.5, s. 231 .
  61. ^ Curta (2006) , s. 190 .
  62. ^ ab Oța (2014) , s. 27 .
  63. ^ Madgearu (1998) , s. 14 .
  64. ^ Gáll (2013) , s. 92, 659, 673 .
  65. ^ ab Engel ( 2001) , s. 17 .
  66. ^ Curta (2006) , s. 192 .
  67. ^ Oța (2014) , s. 181 .
  68. ^ Oța (2014) , s. 184 .
  69. ^ Madgearu (2001) , s. 80-81 .
  70. ^ Madgearu (2001) , s. 80 .
  71. ^ Madgearu (2001) , s. 81-82 .
  72. ^ Madgearu (2001) , s. 83 .
  73. ^ Curta (2001) , s. 141-142 .
  74. ^ ab Madgearu ( 2013) , s. 53 .
  75. ^ ab Curta ( 2001) , s. 142 .
  76. ^ a b c d Oța (2014) , s. 30 .
  77. ^ Oța (2014) , s. 28 .
  78. ^ Madgearu (2013) , s. 54 .
  79. ^ Curta (2006) , s. 248 .
  80. ^ Engel (2001) , s. 41 .
  81. ^ ab Engel ( 2001) , s. 42 .
  82. ^ a b c Kristó (2001) , s. 30 .
  83. ^ Engel (2001) , s. 40 .
  84. ^ ab Blazovich (1994) , s. 78 .
  85. ^ ab Oța (2014) , s. 31 .
  86. ^ ab Györffy (1987a) , s. 836 .
  87. ^ Györffy (1987a) , s. 852 .
  88. ^ Engel (2001) , s. 29-30 .
  89. ^ Oa (2014) , s. 30-31 .
  90. ^ abc Oța (2014) , s. 184 .
  91. ^ Oța (2014) , s. 88 .
  92. ^ a b c d Oța (2014) , s. 188 .
  93. ^ a b c Țeicu (2002) , s. 43 .
  94. ^ eicu (2002) , s. 44 .
  95. ^ a b Țeicu (2002) , s. 46 .
  96. ^ eicu (2002) , s. 168-169 .
  97. ^ eicu (2002) , s. 160 .
  98. ^ a b Țeicu (2002) , s. 166 .
  99. ^ Engel (2001) , s. 49-53 .
  100. ^ Curta (2006) , s. 328-334 .
  101. ^ ab Curta ( 2006) , s. 329 .
  102. ^ ab Györffy (1987b) , s. 488 .
  103. ^ Oa (2014) , s. 188, 202 .
  104. ^ abc Oța (2014) , s. 193 .
  105. ^ Oa (2014) , s. 194, 349 .
  106. ^ Oa (2014) , s. 31, 36, 39 .
  107. ^ Curta (2006) , s. 401 .
  108. ^ ab Oța (2014) , s. 39 .
  109. ^ ab Oța (2014) , s. 36-37 .
  110. ^ eicu (2002) , s. 49 .
  111. ^ eicu (2002) , s. 49-50, 92 .
  112. ^ ab Oța (2014) , s. 33, 38 .
  113. ^ ab Oța (2014) , s. 38 .
  114. ^ abc Oța (2014) , s. 33 .
  115. ^ Györffy (1987b) , s. 848 .
  116. ^ Pálóczi Horváth (1989) , s. 32-33 .
  117. ^ Oța (2014) , s. 44 .
  118. ^ abc Engel (2001) , s. 99 .
  119. ^ ab Engel ( 2001) , s. 100 .
  120. ^ Pálóczi Horváth (1989) , s. 52 .
  121. ^ Curta (2006) , s. 410 .
  122. ^ Curta (2006) , s. 410-411 .
  123. ^ Curta (2006) , s. 411 .
  124. ^ ab Györffy (1987a) , s. 841 .
  125. ^ Oța (2014) , s. 37 .
  126. ^ a b Țeicu (2002) , s. 170-171 .
  127. ^ ab Pálóczi Horváth (1989) , s. 54 .
  128. ^ Oța (2014) , s. 34 .
  129. ^ Pálóczi Horváth (1989) , s. 56-58 .
  130. ^ Oa (2014) , s. 192-193 .
  131. ^ Oa (2014) , s. 34-35 .
  132. ^ Oța (2014) , s. 35 .
  133. ^ ab Pálóczi Horváth (1989) , s. 68 .
  134. ^ Engel (2001) , s. 107 .
  135. ^ Engel (2001) , s. 108 .
  136. ^ Pálóczi Horváth (1989) , s. 79 .
  137. ^ Pálóczi Horváth (1989) , s. 80 .
  138. ^ Pálóczi Horváth (1989) , s. 58, 81 .
  139. ^ Engel (2001) , s. 109 .
  140. ^ Engel (2001) , s. 110, 124 .
  141. ^ Engel (2001) , s. 128-130 .
  142. ^ ab Györffy (1987b) , s. 474 .
  143. ^ ab Kristó (1994) , s. 722 .
  144. ^ ab Engel ( 2001) , s. 130 .
  145. ^ Szentkláray (1911) , A kővár építése .
  146. ^ Hațegan, Boldea i Țeicu (2006) , s. 56-58 .
  147. ^ abc Oța (2014) , s. 40 .
  148. ^ Petrovics (2009) , s. 79 .
  149. ^ Oța (2014) , s. 41 .
  150. ^ Oa (2014) , s. 42-43 .
  151. ^ eicu (2002) , s. 94 .
  152. ^ eicu (2002) , s. 93 .
  153. ^ eicu (2002) , s. 155 .
  154. ^ a b Țeicu (2002) , s. 156 .
  155. ^ eicu (2002) , s. 163 .
  156. ^ eicu (2002) , s. 165 .
  157. ^ eicu (2002) , s. 157-159, 162 .
  158. ^ a b Țeicu (2002) , s. 161 .
  159. ^ eicu (2002) , s. 161 .
  160. ^ Györffy (1987a) , s. 849 .
  161. ^ eicu (2002) , s. 171 .
  162. ^ Petrovics (2009) , s. 79-80 .
  163. ^ ab Györffy (1987a) , s. 842 .
  164. ^ ab Pop ( 2013) , s. 323 .
  165. ^ Petrovics (2009) , s. 80-81 .
  166. ^ Pop (2013) , s. 325 .
  167. ^ Petrovics (2009) , s. 81 .
  168. ^ ab Petrovics (2009) , s. 80 .
  169. ^ Györffy (1987a) , s. 169 .
  170. ^ eicu (2002) , s. 192, 208, 196 .
  171. ^ eicu (2002) , s. 49-50, 225 .
  172. ^ eicu (2002) , s. 50 .
  173. ^ eicu (2002) , s. 226-227 .
  174. ^ Pop (2013) , s. 70-71 .
  175. ^ Pop (2013) , s. 398 .
  176. ^ Pop (2013) , s. 71 .
  177. ^ Petrovics (2009) , s. 71 .
  178. ^ Petrovics (2009) , s. 82 .
  179. ^ Pop (2013) , s. 299-300 .
  180. ^ Györffy (1987b) , s. 495 .
  181. ^ Pop (2013) , s. 300 .
  182. ^ Petrovics (2009) , s. 81-82 .
  183. ^ Engel (2001) , s. 165 .
  184. ^ a b Țeicu (2002) , s. 224 .
  185. ^ Pálóczi Horváth (1989) , s. 33 .
  186. ^ ab Engel ( 2001) , s. 172 .
  187. ^ eicu (2002) , s. 224-225 .
  188. ^ Engel (2001) , s. 203 .
  189. ^ Engel (2001) , s. 199, 205 .
  190. ^ ab Engel ( 2001) , s. 205 .
  191. ^ ab Petrovics (2008) , s. 95 .
  192. ^ Engel (2001) , s. 216 .
  193. ^ eicu (2002) , s. 42 .
  194. ^ abc Engel (2001) , s. 237 .
  195. ^ Engel (2001) , s. 232-233 .
  196. ^ Petrovics (2008) , s. 95 .
  197. ^ eicu (2002) , s. 98 .
  198. ^ eicu (2002) , s. 98-99 .
  199. ^ eicu (2002) , s. 99 .
  200. ^ a b c d Engel (2001) , s. 238 .
  201. ^ Petrovics (2008) , s. 22, 96 .
  202. ^ Petrovics (2008) , s. 22 .
  203. ^ Petrovics (2008) , s. 96 .
  204. ^ a b c d i Engel (2001) , s. 309 .
  205. ^ Engel (2001) , s. 308 .
  206. ^ Engel (2001) , s. 331 .
  207. ^ Engel (2001) , s. 332 .
  208. ^ Engel (2001) , s. 331-332 .
  209. ^ Engel (2001) , s. 237, 332 .
  210. ^ eicu (2002) , s. 147 .
  211. ^ Engel (2001) , s. 345 .
  212. ^ Engel (2001) , s. 359 .
  213. ^ Engel (2001) , s. 360 .
  214. ^ a b c d Engel (2001) , s. 362 .
  215. ^ ab Engel ( 2001) , s. 363 .
  216. ^ Engel (2001) , s. 363-364 .
  217. ^ Engel (2001) , s. 364 .
  218. ^ a b c d Engel (2001) , s. 370-371 .

Bibliografia

Podstawowe źródła

Źródła drugorzędne

  • ( HU ) László Blazovich, Alföld; Bánát , w Gyula Kristó, Pál Engel i Ferenc Makk, Korai magyar történeti lexikon (9-14. Század) [ Encyklopedia starożytnej historii Węgier (IX-XIV w.) ], Akadémiai Kiadó, 1994, s. 36, 78, ISBN  963-05-6722-9 .
  • ( EN ) Florin Curta, Transylwania około roku 1000 ne , w Europie około roku 1000 , Wydawn, 2001, s. 141-165, ISBN  83-7181-211-6 .
  • ( EN ) Florin Curta, Europa Południowo-Wschodnia w średniowieczu, 500-1250 , Cambridge, Cambridge University Press, 2006, ISBN  978-0-511-81563-8 .
  • ( DE ) Martin Eggers, Die südöstlichen Nachbarn des Karolingerreiches im 9. Jahrhundert [południowi sąsiedzi Imperium Karolingów w IX wieku] , w Franz-Reiner Erkens, Karl der Groβe und das Erbe der Kulturen [ Charlemagne i dziedzictwo kultur ] , Akademie Verlag, 2001, s. 159-168, ISBN  3-05-003581-1 .
  • ( EN ) Pál Engel, The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526 , IB Tauris Publishers, 2001, ISBN  1-86064-061-3 .
  • ( HU ) Erwin Gáll, Az Erdélyi-medence, a Partium és a Bánság 10-11. századi temetői [ Cmentarze z X-XI wieku z basenu siedmiogrodzkiego, Partium i Banatu ], Szegedi Tudományegyetem Régészeti Tanszéke , Magyar Nemzeti Múzeum, Magyar Tudományos Akadémia Bölcsészettudomá -9  .
  • ( HU ) György Györffy, Az Árpád-kori Magyarország történeti földrajza, I: Abaújvár, Arad, Árva, Bács, Baranya, Bars, Békés, Bereg, Beszterce, Bihar, Mesas de Harpade , Boresung Tom I: Hrabstwa Abaújvár, Arad, Árva, Bács, Baranya, Bars, Békés, Bereg, Beszterce, Bihar, Bodrog, Borsod, Brassó, Csanád i Csongrád ], Akadémiai Kiadó, ISBN  963-05-4200-5 .
  • ( HU ) György Györffy, Az Árpád-kori Magyarország történeti földrajza, III: Heves, Hont, Hunyad, Keve, Kolozs , Komárom, Krassó, Kraszna, Küküllő megye és Kunság Geografia Węgier, III tom geografii archeologicznej Węgier Heves, Hont, Hunyad, Keve, Kolozs, Komárom, Krassó, Kraszna i Küküllő oraz Cumania ], Akadémiai Kiadó, ISBN  963-05-3613-7 .
  • ( HU ) György Györffy, Anonymus: Rejtély vagy történeti forrás [ Anonimowy: Zagadka lub źródło historyczne ], Akadémiai Kiadó, 1988, ISBN  963-05-4868-2 .
  • ( HU ) Gyula Kristó, Vejtehi Teodor , w: Gyula Kristó, Pál Engel i Ferenc Makk, Korai magyar történeti lexikon (9-14. Század) [ Encyclopedia of Ancient Hungary History (IX-XIV wiek) ], Akadémiai Kiadó, 1994, s. . 722, ISBN  963-05-6722-9 .
  • ( EN ) Gyula Kristó, Życie króla Stefana Świętego , w: Attila Zsoldos, Święty Stefan i jego kraj: nowo narodzone królestwo w Europie Środkowej – Węgry , Lucidus Kiadó, 2001, s. 15-36, ISBN  978-963-86163-9-5 .
  • ( RO ) Alexandru Madgearu, Geneza şi evoluţia voievodatului bănăţean din secolul al X-lea [ Geneza i ewolucja województwa banackiego w X w. ] , w Studii şi Material de Istorie Medio , przyp. 16, Institutul de Istorie Nicolae Iorga, 1998, s. 191-207 , ISSN  1222-4766  ( WC  ACNP ) .
  • ( EN ) Alexandru Madgearu, Organizacja Kościoła na Dolnym Dunaju, w latach 971-2001 , w: Études byzantines et post-byzantines , IV, Academia română, 2001, s. 71-85 , ISSN  1222-4766  ( WC  ACNP ) .
  • ( EN ) Alexandru Madgearu, Bizantyjska Organizacja Wojskowa nad Dunajem, X-XII wieki , Brill, 2013, ISBN  978-90-04-21243-5 .
  • ( EN ) László Makkai, Powstanie stanów (1172-1526) , ​​​​w Béla Köpeczi, Gábor Barta, István Bóna i László Makkai, Historia Transylwanii , Akadémiai Kiadó, 1994, s. 178-243, ISBN  963-05-6703-2 .
  • ( EN ) Silviu Oța, Archeologia kostnicy średniowiecznego Banatu , Brill, 2014, ISBN  978-90-04-21438-5 .
  • ( EN ) András Pálóczi Horváth, Pieczyngowie, Kumanowie, Iasians: Ludy stepowe w średniowiecznych Węgrzech , Corvina, ISBN  963-13-2740-X .
  • ( HU ) István Petrovics, A középkori Temesvár: Fejezetek a Bega-parti város 1552 előtti történetéből [ Medieval Timișoara: rozdziały historii miasta na Bega przed 1552 ], JATE Press, 2008, ISBN  978-963-482-867-9 .